Manoel de Oliveira

Manoel de Oliveira

Manoel DE OLIVEIRA (1908-2015, Portugal), the world's oldest filmmaker, died on 2 April 2015 at the age of 106. The Portuguese master debuted in the era of silent film, but created a grand and unique oeuvre, especially after his 70th birthday. From the 1980s onwards, he made roughly one film a year, in which he repeatedly managed to reinvent himself and the cinematographic language.

Filmography

Douro, faina fluvial (1931, short doc), Famalicao (1939, short), Aniki-Bobo (1942), O pintor e a cidade (1956), O coracao (1958), O pao (1959), As pinturas do meu irmao Júlio (1959), Acto da primavera (1963), A caça (1963, short), Porto 1100 anos inauguraçao de uma estátua (1970, short), Sever dovouga... uma experiência (1971, short), O passado e o presente (1971), Benilde ou a virgem-mae (1975), Amor de perdiçao (1978), Francisca (1981), A visita - memórias e confissoes (1982), Lisboa cultural/Cultural Lisbon (1982), Nice... à propos de Jean Vigo (1983), O sapato de cetim/Le soulier de satin (1985), Simpsio International de esculptura (1985), O meu caso/Mon cas (1986), Os canibais (1988), Non ou a va glória de mandar (1990), A divina comédia (1991), O dia do desespero/The Day of Despair/De dag van de wanhoop (1992), Vale Abraao (1993), A Caixa (1994), O Convento/The Convent (1995), Party (1996), Viagem ao principio do mundo (1997), Inquiétude/Anxiety (1998), A carta/The Letter (1999), Palavra e utopia/Word and Utopia (2000), Je rentre à la maison/Vou para casa (2001), Porto da minha infância/Oporto of my Childhood (2001), O princpio da incerteza/The Uncertainty Principle (2002), - O Quinto Império - Ontem como hoje (2004), Espelho Magico/Magic Mirror (2005), Belle toujours (2006), O improvável nao é impossível (2006), Rencontre unique (2007), Chacun son cinéma ou ce petit coup au coeur quand la lumière s'éteint et que le film commence/To Each His Cinema (segment Rencontre unique, 2007), Cristóvao Colombo - O enigma (2007), O vitral e a santa morta (2008), Romance de vila do condo (2008), Singularidades de uma Rapariga Loura (2009), O estranho caso de Angélica/The Strange Case of Angelica (2010), Centro histórico (2012, co-dir), O Gebo e a sombra/Gebo and the Shadow (2012), O velho do restelo/The Old Man of Belém (2014, short) Chafariz das Virtudes (2014, short), Um século de energia (2015, short doc)

Manoel de Oliveira op IFFR

Francisca

Francisca

De overpeinzingen van twee hoofdpersonages, José Augusto en Camilo Castelo Branco, over het leven, vrouwen, noodlot en ongeluk. Al naar gelang de dialogen tussen de twee in de film verdergaan, worden zij door het leven ingehaald, slachtoffers van hun eigen gedachten. "De kans om Francisca (Fanny Owen) te gaan maken kreeg ik, omdat ik altijd al belangstelling had voor dit waargebeurde verhaal (dat te maken heeft met de familie van mijn vrouw). Omdat sommige mensen mij er veel over verteld hadden, kende ik het verhaal al enige tijd en ook had ik Fanny's brieven gelezen die mijn zwager Abel nog steeds heeft. Camilo Castelo Branco, de beroemde schrijver die later de beroemde roman 'Amor de Perdicao' zou schrijven, was een vriend van José Augusto en Fanny en met hen een van de figuren in dit trieste verhaal dat zich in 1850 afspeelde. Camilo beschreef de ongelukkige liefdesgeschiedenis tussen Fanny en José Augusto in zijn boek 'Bom Jesus do Mionte'. Waarschijnlik deed hij dat om zichzelf in zekere mate 'schoon te praten' van medeplichtigheid in de onwelgevoeglijke aard van deze hoogst romantische liefdesgeschiedenis. Onlangs heeft de grote schrijfster Agustina Bessa Luís het verhaal opnieuw verteld in haar boek 'Fanny Owen', waarbij ze zich baseerde op authentieke feiten en Camilo's geschriften. Dit werk van Agustina spoorde mij aan tot het maken van Francisca en op basis van haar boek maakte ik de film. En zo transformeert Francisca in een tetralogie van gefrustreerde liefdesgeschiedenissen na mijn vorige drie films; O Passado e o Presente, Benilde ou a Virgim Mae en Amor de Perdicao. Manoel de Oliveira

Manoel de Oliveira
  • 166'

  • Portugal

IFFR 1982

A divina comédia

A divina comédia

Anders dan de titel zou kunnen doen vermoeden spelen de beroemde gezangen van Dante geen directe rol in de film. Slechts indirect zijn Danteske thema's als de oppositie van het goede en het kwade, de liefde voor ongrijpbare idolen, machtswellust en dood in de film verwerkt.A divina comedia is te beschouwen als een parabel over de westerse samenleving. Plaats van handeling is een landelijk gelegen inrichting waarin zich een aantal personages bevinden die zich verbeelden bekende historische grootheden te zijn. Zo zijn er bijbelse figuren als Adam en Eva, Jezus, Lazarus, Martha en Maria, maar ook literaire figuren als Raskolnikov of een naamloze profeet.De Oliveira maakt in deze film gebruik van verschillende klassieke kunstdisciplines. De teksten verwijzen nadrukkelijk naar befaamde literaire werken als de Bijbel, Schuld en boete van Dostojevski, De gebroeders Karamazov van Tolstoi en het oeuvre van Nietzsche. De vorm van de film ligt dicht bij het theater en muziek speelt eveneens een belangrijke rol. Philippe Vecchi (Libération) omschreef de film als zijnde opgebouwd als een ballet 'tête-à-tête' met een overdadige belichting, en als een reeks dialoogfragmenten tussen theater en cinema. Geen verfilmd theater dus, maar een poging om metbehulp van theatrale middelen de filmtaal de vernieuwen en te verrijken.Dimitri Eipides, directeur van het festival voor nieuwe cinema in Montreal, schreef dat de film is gemaakt 'with ease and a deep understanding of film language in its purest, most elemental form'. De Oliveira eist in deze film nog meer van de toeschouwer dan gebruikelijk -- A divina comedia is bepaald geen eenvoudige film -- maar hij geeft de toeschouwer wonderlijk veel schoonheid en wijsheid terug.

Manoel de Oliveira
  • 140'

  • Portugal

IFFR 1992

Vale Abraao

Vale Abraao

Een monumentale en mysterieuze film die indirect is gebaseerd op de klassieker onder de klassieken: Madame Bovary (1857) van Gustave Flaubert. Geprikkeld door het enthousiasme dat zijn editor Valérie Loiseleux tijdens de montage van zijn voorlaatste film aan de dag legde voor het literaire leven van Emma Bovary, besloot De Oliveira een poging te ondernemen zijn eigen Bovary te maken. Een directe benadering van het origi¡neel was naar zijn zeggen voor hem als Portugees cineast echter onmogelijk; de Franse culturele wereld zou het nooit verdragen dat een buitenlander zich vergreep aan hun Bovary. (Bovendien was de Bovary van Claude Chabrol toen net in produktie.)De Oliveira koos voor een omweg. Hij vroeg aan de schrijfster Augustina Bessa-Luis om voor hem een 'Portugese Bovary' te schrijven. Bessa-Luis situeerde haar versie in de noordelijke wijnstreek Douro en gaf het een aan die locatie ontleende titel, die ook de titel van de film is. De bijbelse verwijzing (naar Abraham) sprak De Oliveira bijzonder aan en ook was hij gecharmeerd van de vreemde personages die Bessa-Luis in haar roman opvoerde en die zij had gebaseerd op observaties van de mensen in het Noordportugese Douro.Bij het schrijven van zijn scenario volgde De Oliveira het boek van Bessa-Luis, maar hij had al voor ogen welke acteurs hij voor welke personages wilde gebruiken. In die zin is zijn Emma (bij De Oliveira Ema geheten) geschreven op het lijf van de actrice Leonor Silveira. De film is in zijn geheel op locatie gedraaid in de streek die Bessa-Luis inspireerde tot haar variant op het universele provincialisme.

Manoel de Oliveira
  • 187'

  • Portugal

IFFR 1994