De dag van de wanhoop vertelt op elegante, enigszins theatrale wijze het verhaal van de laatste levensjaren van de beroemde Portugese schrijver Camilo Castelo Branco (1825-1890). De Oliveira heeft zich laten inspireren door de correspondentie van Castelo Branco, en dan met name die met zijn levenspartner Ana Plácido. Deze teksten vormen als het ware de leidraad voor de dramatische ontwikkeling die de viriele, controversiële en romantische schrijver doormaakt. Zijn zwakke fysieke gestel en zijn fatalistische, labiele geest vechten met zijn romantische idealen. Castelo Branco werd aan het eind van zijn leven gekweld door een steeds erger wordende blindheid en een waar doodsverlangen, wat uiteindelijk resulteerde in zijn zelfmoord.De stijl van de film alterneert tussen een ‘realistisch’ gespeeld verhaal en momenten waarin de acteurs zich rechtstreeks tot de toeschouwer wenden, door De Oliveira vormgegeven op een rustige, uitgebalanceerde manier, met een prachtige fotografie.De Oliveira’s affiniteit met de schrijver resulteerde eerder in Amor de perdiçao, het voor de Portugese televisie gemaakte vier en een half uur durende epos naar de roman van Castelo Branco. In De Oliveira’s daaropvolgende film, Francisca (1981), maakte de regisseur Castelo Branco tot zijn alter ego en protagonist van het verhaal.
