Magyar rapszódia

Hungarian Rhapsody en Allegro Barbaro zijn de eerste twee delen van de geplande trilogie Vitam et Sanguinem. Dit is de duurste en meest ambitieuze produktie die ooit in Hongarije is ondernomen en tevens het eindprodukt van de karakteristieke (en, blijkens vergeefse pogingen, onnavolgbare) stijl die Jancsó heeft gecreëerd in samnewerking met Hernádi en cameraman János Kende.
Het grootste deel van het verhaal speelt zich af rond het in stijlvolle eenvoud opgetrokken buiten van de held, dat op een groot landgoed staat en uitkijkt over een meer. Tegen deze achtergrond wordt de camera zelf een element in de constante balletachtige beweging, steeds zwenkend, zich terugtrekkend, voortsnelelnd en inzoomend tussen de voortdurende activiteit van soldaten, boeren, dansers, paarden, naakte meisjes en motorfietsen. Werkelijkheid, visioen en droom raken met elkaar verweven; we zien bendes, moordenaars en eigenaardige ritualistische begrafenissen tussen flarden rookwolken.
De beelden en de virtuositeit zijn zo verblindend dat de kijker voor het eerst het onbehaaglijke gevoel krijgt dat het historische basis thema hierdoor eerder wordt verduisterd dan onthuld. Jancsó had als socialistisch cineast wel moeite met het onderwerp.
Toch is het geen geheim dat de hoofdpersoon Istvan Zsadanyi is geïnspireerd op Endre Bajcsy-Zsilinsky (1886-1944), een politicus wiens carrière langs dezelfde lijnen verliep als die van Jancsó’s held. Bajcsy-Zsilinsky kwam uit een voorname familie met een reactionaire achtergrond. Hij had voor de eerste wereldoorlog terecht gestaan wegens moord op een boerenpoliticus die zich had verzet tegen zijn vader. Later kwam hij gedreven door zijn extreem-nationalsime echter in fel verzet tegen de nazi’s en sloot hij als gevolg daarvan een onwaarschijnlijk verbond met de populisten en links. Hij werd tenslotte door de nazi’s terechtgesteld, maar voor het moderne Hongarije is hij nog steeds zo’n dubieuze en raadselachtige held dat Jancsó en Hernádi voor de nodige artistieke problemen stonden.