“Kunst en film moeten ons confronteren met het onbekende”: João Nicolau over de openingsfilm van IFFR 2026
Deze editie van IFFR gaat van start met Providence and the Guitar: een negentiende-eeuws verhaal met een flinke dosis wijsheid, romantiek en charme – de bezoeker stapt na het zien van deze film vol energie het festival in. We spraken met de Portugese filmmaker João Nicolau over het plezier en de speelsheid waarmee hij zijn vierde speelfilm maakte: een perfecte opener voor IFFR 2026.
De Schotse auteur Robert Louis Stevenson – bekend van Schateiland en Dr. Jekyll en Mr. Hyde – publiceerde Providence and the Guitar in 1878 in eerste instantie als deel van zijn New Arabian Nights-collectie. Nicolau en zijn coauteur (en zus) Mariana Ricardo stuitten op het verhaal terwijl ze research deden voor een eerdere film, en waren gecharmeerd van de hoofdpersoon Léon Berthelini, van wie ze vonden dat hij zijn eigen film verdiende.
Nicolau: “Hij was zo compleet, op elke menselijke manier. Hij is praatgraag; hij gebruikt drie zinnen om alleen ‘dankjewel’ te zeggen. Dat is het soort speelsheid waar ik erg van houd.”
De sympathieke Berthelini en zijn vrouw Elvira staan centraal in dit (voornamelijk) historische verhaal: artiesten die dol op elkaar zijn en van dorp naar dorp reizen om het publiek te vermaken met hun acteer- en zangkunsten. Het koppel, op charismatische wijze vertolkt door Pedro Inês en Clara Riedenstein, doet een enthousiaste poging om in een plaatselijk café op te treden, maar haalt zich daarmee de toorn van een kleinburgerlijke ambtenaar, concurrerende performers en – een leuke knipoog naar Portugese folklore – brutale, roodogige demonen op de hals.
Nicolau kiest voor een muziekmetafoor om de sfeer van de film te beschrijven. “Ik probeerde de film een beetje te laten klinken als een divertimento in klassieke muziek – een licht ensemblestuk – om een toverachtig effect te bereiken.” De warme tinten, historische kostuums, het verliefde stel en de liedjes die ze zingen roepen diezelfde magische sfeer op.
“Net als de Berthelini’s doen we in Portugal alles zelf: het podium opbouwen, de posters ophangen, het publiek bereiken.”
De Portugese zanger Salvador Sobral maakt zijn acteerdebuut in Providence and the Guitar. Nicolau: “We kenden elkaar al, we waren al vrienden. Hij vertelde me dat hij graag in een film wilde spelen, hij zag het als een uitdaging.” Ironisch is wel dat hij de rustige, terughoudende econoom Stubbs speelt. “Salvador is precies het tegenovergestelde: hij is juist altijd in beweging.”
Sobrals personage brengt het morele vraagstuk van de film op tafel. Stubbs wordt verscheurd tussen zijn economiestudie (en een daaropvolgende financiële carrière) en zijn creatieve ambities: dit wordt het perspectief van waaruit de film een tijdloos pleidooi blijkt voor het belang van kunst. In een paar scènes wordt de toeschouwer meegenomen naar het heden – ”een flashback naar de toekomst” – en klinken de echo’s van hun artistieke strijd ook vandaag nog door.
Over het maakproces van zijn films zegt Nicolau: “Net als de Berthelini’s doen we in Portugal alles zelf: het podium opbouwen, de posters ophangen, het publiek bereiken. Maar dat is precies wat ik zo leuk vind bij het maken van films. Ik hou ervan om de film in real time te ontdekken, terwijl we ‘m aan het maken zijn. Dit proces zat vol plezier – en ik zou het niet anders willen.”
Zal de moraal van dit openingsverhaal zijn weerklank vinden tijdens IFFR 2026? Nicolau: “Het is belangrijk om de diversiteit van film te behouden. Kunst en film moeten ons confronteren met het onbekende. Dat zou mijn wens zijn – dat het publiek die confrontatie omarmt, ook als dat betekent dat je je comfort zone even moet verlaten.”
– door Fraser White
