Tiger #7: Arábia - Affonso Uchoa & João Dumans

Arábia van Affonso Uchôa en João Dumans is een reis vol tegenstrijdigheden in het huidige Brazilië. Het is een land in opkomst met een groeiende welvaart maar ook een land dat onder diezelfde economische groei kraakt. Het is het gezamenlijke product van een praktijkman en een theoreticus die toch heel veel delen.

Door: Sophie van Leeuwen & Pieter-Bas van Wiechen

Twee filmmakers die samen een film regisseren, dat klinkt complex en tijdrovend en dat is het ook. Zodra de twee heren tegenover mij op het scherm verschijnen, krijg ik live een inkijkje in hun gezamenlijke maakproces: na elke vraag over leggen Dumans en Uchôa even in het Portugees wat ze zullen antwoorden en wie dat zal doen.

"Zo hebben we de film ook samen geregisseerd", vertelt Dumans. "Steeds als zich een vraag of beslissing aandiende, bijvoorbeeld of een t-shirt rood of blauw moest zijn, trokken wij ons even terug om te overleggen. Voor de mensen die aan de film meewerkten was dit lastig.” Uchôa voegt eraan toe dat dat eindeloos overleggen en afwegen de film beter heeft gemaakt. “Het is heftig om steeds al je ideeën en gedachten te delen, maar we hadden de film samen bedacht dus wilden we hem ook per se samen maken."

Chauffeur en universiteit

De twee makers hebben veel overeenkomsten maar vooral ook grote verschillen. Uchôa groeide op in een arme wijk in Brazilië, zijn vader was vrachtwagenchauffeur en zijn moeder werkte in een naaiatelier. Hij klom op en studeerde uiteindelijk aan de universiteit, een bijzondere prestatie. Dumans’ ouders werkten beiden als docent aan de universiteit, voor hem was het logisch om te gaan studeren. Zijn blikveld stond meteen op de hele wereld gericht: Toen hij vijftien was, heeft hij zelfs een jaar in Loenen aan de Vecht gewoond als uitwisselingsscholier. En zijn eerste baantje? Curator bij een filmhuis.

: Affonso komt echt uit de dat deel van de samenleving, zijn vorige film waarbij ik hem als schrijver en editor hielp heeft hij letterlijk in zijn eigen buurt opgenomen", verduidelijkt Dumans. "Hij werkt echt vanuit die achtergrond terwijl ik film van een grotere afstand als kritische academicus benader." Tot zover de verschillen. "We stellen ons veel vragen over onze achtergrond en welke rol die speelt. En uiteindelijk willen we beiden verder in de film, we zoeken ook artistiek hetzelfde en we doen dat op eenzelfde manier. Literatuur is voor ons de basis, zowel letterlijk en als inspiratiebron."

Heftig leven

De sociale harde realiteit van veel arbeiders in Brazilië is in de film alom tegenwoordig. Het hoofdpersonage André reist door het immense land en heeft steeds weer ander niet al te comfortabel baantje. Mensen die van de ene tijdelijke job naar het andere reizen zijn een bekend gegeven in Brazilië.

"Het is echt een aparte wereld. Mensen komen elkaar op verschillende plekken tegen en helpen elkaar weer aan een volgend baantje", vertelt Dumans. "Sommigen zijn al meer dan vijf jaar van huis. Ze reizen rond en keren zo nu en dan terug naar huis, naar hun moeder of soms zelfs gezin."

Het is een heftig leven waarin de hoofdpersoon André hard moet werken en regelmatig teleurstellingen te verwerken krijgt. Hij krijgt slecht of niet betaald, moet ongelofelijk zwaar werk doen en komt in de gevangenis terecht. Maar het is geen militant politieke film, benadrukken Dumans en Uchôa keer op keer, "Het is geen documentaire film en geen pamflet", vertelt Uchôa.

  • Tiger #7: Arábia - Affonso Uchoa & João Dumans
  • Tiger #7: Arábia - Affonso Uchoa & João Dumans
  • Tiger #7: Arábia - Affonso Uchoa & João Dumans
  • Tiger #7: Arábia - Affonso Uchoa & João Dumans
  • Tiger #7: Arábia - Affonso Uchoa & João Dumans
  • Tiger #7: Arábia - Affonso Uchoa & João Dumans

Toffe karakters

Uchôa en Dumans zijn bij het schrijven van deze film uitgegaan van het hoofdpersonage. "Zijn karakter moest goed zijn en hij komt vervolgens in verschillende situaties terecht", verduidelijkt Uchôa. "Wat hij meemaakt komt soms door het systeem soms door hemzelf. Het is een personage dat zelf keuzes maakt en zelf zijn verhaal vertelt. Daarom kozen de twee ook voor een vorm waarin we André uit zijn dagboek horen voorlezen."

"Het is een literaire vertelling waarbij we de pen in handen van de arbeider hebben gelegd. Soms maakt die terloops maatschappelijke analyse maar dat is niet de kern van de film. Wij wilden vooral een sterk karakter. Kijk maar naar westerns, daar vind je ook toch ook toffe karakters. En waarom zou dat in onze films niet kunnen?"

Andre wordt in de film gespeeld door Murilio Caliari, geen professioneel acteur maar een van de jongens waarmee uit de buurt waar Uchôa opgroeide. "In onze vorige film A Vizinhança do Tigre hebben we al met hem gewerkt en toen we deze film gingen maken hadden we hem al in ons hoofd," vertelt Dumans. "Hij is heel belangrijk voor ons geweest bij het maken van deze film omdat hij zoveel realiteit meebrengt. Ook Caliari heeft veel baantjes gehad. Bijna was onze film zelfs niet doorgegaan omdat hij in de bak zat. Hij schreef voor ons ook zijn levensverhaal op maar dat hebben we niet gebruikt. Wel had hij meestal gelijk als iets in het verhaal of in de tekst niet kon."

João Dumans kijkt uit naar zijn bezoek aan Nederland, niet alleen vanwege het filmfestival maar ook omdat hij hier een tijdje woonde. "Ik was er voor het laatst in 2002 en ooit sprak ik aardig Nederlands, geleerd op een school in Hilversum. Eigenlijk hoop ik nog wat vrienden uit die tijd tegen te komen!"

Lees meer

Arábia Tiger Talk 7: Arábia