Interviews

Ziad Doueiri over The Insult

The Insult begint met een akkefietje dat meer iets is voor de Rijdende Rechter, maar loopt uit op een tumultueuze rechtszaak die heel Libanon in rep en roer brengt en de verhoudingen tussen Libanese christenen en Palestijnen op scherp zet. Regisseur en coscenarist Ziad Doueiri over zijn Oscarkanshebber – de eerste in de geschiedenis van zijn land.

Onrecht is geen filosofische kwestie” – Ziad Doueiri

De film begint klein, maar ontpopt zich als een onvervalst rechtbankdrama. Best verrassend.
“Ik wilde altijd al een rechtbankdrama maken. Ik heb zestien jaar in de VS gewerkt en daar het vak geleerd. De Amerikanen hebben dit genre geperfectioneerd: Kramer vs. KramerPhiladelphiaInherit the WindJudgment at Nuremberg en uiteraard 12 Angry Men. Daar komt nog eens bij dat mijn moeder advocaat is. Ze is nu 80 en werkt nog steeds. Haar broers – mijn ooms – zijn rechters, eentje werkt bij het hooggerechtshof in Beiroet. Aan tafel gingen de gesprekken dus vaak over de wet. Een diepere reden om The Insult te maken, is dat ik opgroeide tijdens de Libanese burgeroorlog, van 1975 tot ’83, toen ik er wegging. Als tiener zag ik vele, vele gevallen van onrecht, bijna elke dag. Of je nu onderweg naar school werd gestopt bij een controlepost of in de rij bij de bakker de militieleider voordrong – dat kon-ie doen, omdat hij wapens had – of je geen visum kreeg omdat je land in oorlog is. Al die dingen bij elkaar creëren een bepaald wereldbeeld. Onrechtvaardigheid is voor mij geen filosofische kwestie. De aanleiding voor het verhaal, tot slot, was een straatincident dat ik een paar jaar geleden meemaakte. Er werd wat water gemorst, ik wisselde woorden met de arbeiders. Verder ging het niet, maar iemand maakte me erop attent dat wat ik had gezegd erg beledigend was. Dat zette me aan het denken, hoe de situatie uit de klauwen had kunnen lopen. Een onbeduidende gebeurtenis die onopgehelderd blijft en steeds complexer wordt, en die uitgroeit tot een grote politieke rechtszaak: in Libanon kan dat gebeuren.” 

Niet beledigend bedoeld, maar voor een film met een politiek statement is The Insult wel heel onderhoudend. 
“O nee hoor, dat vat ik niet op als belediging, dat was de intentie. We hebben de film bewust niet geschreven voor het Libanese publiek, maar als een universeel verhaal waar iedereen op de wereld zich in kan herkennen. Je mist misschien de details, maar dat heb je ook bij een Chinees meesterwerk en bij een aflevering van House of Cards. Weet je niet wie Bashir Gemayel was? Boeien! De Libanezen weten het, maar een Nederlander, IJslander of Nieuw-Zeelander kan het verhaal ook volgen. The Insult gaat over twee personen die elkaar naar het leven staan.”

Maar de film zal in het thuisland toch heel anders zijn gevallen dan elders? 
“Ja, in Libanon zorgde de film voor veel emotie. Ook al zijn de Palestijnen en Libanezen niet meer in oorlog, het verleden is er nog. Het hoofdstuk is gesloten, er wordt niet over gesproken, maar Libanon is nog steeds gepolariseerd. De film wordt omarmd en gehaat. Wel belangrijk om hierbij op te merken: ik heb de film niet gemaakt om met vingertjes te wijzen of om te provoceren. Je kunt niet ontkennen dat de democratieën van de wereld onder druk staan, in Nederland, Oostenrijk, de VS, Frankrijk... De wereld valt uiteen in links en rechts, en in extreemlinks en extreemrechts. Dan moet je niet vreemd opkijken dat hetzelfde gebeurt in Libanon.” 

Nee, maar een Nederlandse regisseur zou niet meemaken wat jou overkwam na de première in Venetië, waar de film een belangrijke prijs won. Met als resultaat dat jouw paspoort werd ingetrokken en dat je je bij de rechtbank moest melden.
"Dat komt omdat de Libanese regering een verdeelde regering is. We leven in een uiterst fragiele democratie. Toen ik op het vliegveld werd tegengehouden en gearresteerd, was dat voor iets dat ik vijf jaar terug deed, voor een film die The Attack heette. Als een Libanees is het voor mij illegaal om Israel te bezoeken, waar ik The Attack draaide.  Daar heb ik een hoge prijs voor betaald. De Boycott, Divestment, Sanctions-groep vocht om de overheid en andere Arabische landen te overtuigen om de film te verbieden, en dat gevecht wonnen ze. Dus toen The Insult in september in Venetië de Prijs voor Beste Acteur won, begonnen ze het gevecht opnieuw. Alleen lag het technisch ditmaal anders, omdat The Insult 100 procent legaal was gedraaid, in Libanon. Ik werd dus wel gearresteerd maar ook weer vrij gelaten, omdat ik niets crimineels had gedaan. Als je over Israëliërs en Palestijnen praat, ligt dat uiterst gevoelig. Vergelijk het maar met praten over het Nazitijdperk in het Duitsland van de jaren 50, of Franco in het Spanje van 1975. Als je bij ons over Israel en Palestina praat, worden mensen helemaal gek."

  • Still uit The Insult

    Still uit The Insult

  • Still uit The Insult

    Still uit The Insult

Maar wist je dat je zo'n hoge prijs zou betalen voor het filmen in Israel?
"Die vraag krijg ik continue: je wist toch dat het gevaarlijk was? Natuurlijk wist ik dat! Maar wat moet je anders? Ik ben een filmmaker. Filmmakers maken films... en nemen risico's. Wat had ik anders moeten doen, de film in Amsterdam schieten? Dat slaat helemaal nergens op. Je verraad je land niet als je met Isrealiers samenwerkt. En het eind van het liedje is dat ik maar een verplichting heb, en dat is naar de film. Niet wie de een, en wie de ander is, wie een Jood en wie een Moslim. Dus toen het nieuws me bereikte dat The Insult genomineerd is voor de Oscar voor Beste Buitenlandse Film, was ik door het dolle heen. Het voelt dat alle moeite, al het geploeter om deze film te redden het waard was - op een gegeven moment was ik ervan overtuigd dat de Libanese overheid de film nooit zou laten uitkomen, vanwege het gevoelige onderwerp. Dat we het zo ver hebben geschopt, is fantastisch nieuws. Magnifiek. Het is voor het eerst in de geschiedenis dat een Libanese film een nominatie kreeg. Het voelt alsof het recht heeft gezegevierd."

The Insult was te zien op IFFR 2018 en draait vanaf 15 februari 2018 in de bioscoop.

Photo in header: Interview: Anton Damen