Verhalen

Tiger Talk #3 - Marina Meliande

Ze is heel blij met haar wereldpremière in Rotterdam. De Braziliaanse filmmaker Marina Meliande (1980) vertelt hoe zij bewoners van Rio filmde in een post-apocalyptisch landschap, vechtend tegen de Olympische Spelen van 2016.

“Ik voelde mij niet meer thuis, ik was geen onderdeel van de stad”, herinnert Meliande zich de tijd in de aanloop naar de Spelen van 2016. Rio de Janeiro was een paar jaar geleden op weg naar een gigantisch sportevenement. Er waren grote zorgen over het proces, mensen raakten hun huis kwijt. “Ik wilde iets poëtisch maken uit al deze ellende.”

Ze begon te researchen en ontdekte een bedreigde gemeenschap: Vila Autódromo. “De eerste dag dat ik daar was, raakte ik gefascineerd door het post-apocalyptische landschap. Huizen waren zodanig vernield, dat er nooit meer iemand in kon wonen. Overal slingerde afval. Maar een aantal mensen bleef en leefde door.”

Geen stroom
Veel inwoners sloten een deal met de stad Rio en verdwenen, maar sommige families bleven zich verzetten. Vooral de vrouwen vochten tegen de problemen die zich elke dag opstapelden. Geen stroom, kabels doorgesneden, alles rondom hun huis vernield. De burgemeester maakte het erg moeilijk om te blijven.

“De mensen waren geweldig, ondanks hun woede. Ze deelden hun verhalen, ze maakten er een echte politieke strijd van. Uiteindelijk kregen ze hun zin: ze zijn er nog steeds. Er zijn speciaal voor hen nieuwe huizen gebouwd, na zeer moeilijke onderhandelingen. De bewoners hadden het recht om te blijven.”

Bulldozers
Toen zij Sandra ontmoette, een van de militante leiders van de bewonersgroep, ontdekte Meliande dat zij actrice was geweest. Ze schreef een rol voor haar in haar film. “Ik legde haar uit dat ik fictie maakte. Deze film werd onderdeel van haar politiek strijd van verzet.”

“Toen we begonnen met repeteren in het centrale huis, kon het gebouw elk moment worden gesloopt. Sandra zei tegen me: als je wilt filmen, doe het dan nu! Toen wij de volgende dag arriveerden, was de politie er. Ik filmde.”

“Ik filmde hoe de bewoners van Vila Autódromo hun bezittingen uit het huis haalden. Bulldozers sloopten het pand. Het was echt. Het was een erg trieste dag, maar tegelijkertijd vol energie. We filmden alles. De beelden waren erg sterk.” 

  • Still: Sultry

  • Still: Sultry

  • Still: Sultry

  • Still: Sultry

  • Still: Sultry

Bankroet
Het was een zeer gewelddadige periode, zegt Meliande. “Politici waren niet geïnteresseerd in wat mensen doormaakten. Ze betrokken de bewoners niet bij wat er met hun wijk ging gebeuren. Deze arme groep mensen leefde recht tegenover het olympisch park. De stad wilde hen daar niet hebben, zij waren slecht voor het imago.”

Na deze heftige strijd werd het leven er niet gemakkelijker op in Rio. “Het is een zware tijd, de corruptie stortte ons in misschien wel de ergste crisis van de afgelopen decennia. De bedrijven die gigantische gebouwen lieten bouwen, financierden ook de verkiezingen. Zij hielpen de burgemeester aan genoeg stemmen. (Lacht) De laatste vier gouverneurs van de deelstaat Rio zitten allemaal vast voor corruptie.”

Het stadsbestuur van Rio maakte zwaar verlies op de Spelen. Zo veel dat de salarissen nauwelijks nog betaald kunnen worden. Meliande: “Veel ambtenaren, zoals leraren, politieagenten en mensen in de zorg, kregen de afgelopen maanden geen loon. En Rio is gevaarlijk geworden zonder politie. Er is meer geweld op straat, er lopen gewapende mannen rond.”

Dit alles voor twee weken sporten, verzucht Meliande. “Het olympisch park is veranderd in een ruïne. Er was ons beloofd dat een deel van de structuren behouden zou blijven, maar er is nauwelijks iets van over. Heel verdrietig…” 

Er was ons beloofd dat een deel van de structuren behouden zou blijven, maar er is nauwelijks iets van over.” – Marina Meliande

Fantastische film
Meliande wil de militante bewoners laten zien als ‘voorbeeld van mooi verzet’. Ze wil haar film tonen aan de inwoners van Rio, aan mensen die de protestgroep nog niet kennen, die hun verhaal niet hebben gehoord. “Dit moet bekend worden.”

“De kranten schreven destijds alleen over het grote belang van de Olympische Spelen”, zegt ze. Niet over de demonstraties tegen de Spelen, niet over kritische mensen die hun stem verhieven. “De media waren op de hand van de bestuurders. Ook veel rechters werkten samen met de stad, verdedigden hun belangen.”

“Dit is geen gebruikelijke film in Rio de Janeiro; wij hebben een traditie van realistische films. Dit is een fantastische film die raakt aan iets wat echt is gebeurd. De montage was een delicaat proces. Ik moest documentairescènes in balans brengen met fantastische scènes. Maar dit is wat ik heel graag wil maken.”

Sultry is gemaakt met steun van Hubert Bals’ Script and Project Development Support en het Festival Residence-programma van Cinéfondation. 

Photo in header: Interview: Sophie van Leeuwen & Pieter-Bas van Wiechen