Interviews

Tiger Talk #2 - João Miller Guerra & Filipa Reis

Een gesprek met de makers van Djon África, João Miller Guerra (1974) en Filipa Reis (1977) over zombies, wortels en vaderschap.

Als je deze film ziet, wil je meteen je koffers pakken naar de Kaapverdische eilanden. Het eenzame paradijs van Afrika, het land van de wereldberoemde zangeres Cesária Évora en haar lied Ausencia:

Als ik vleugels had
om ver te vliegen
als ik een gazelle was
en rende zonder moeheid

Totaal geïsoleerd in de Atlantische Oceaan, meer dan 500 kilometer uit de kust van Senegal, ligt een van de armste landen ter wereld, Kaapverdië. De groep eilanden heeft nauwelijks grondstoffen, maar wel eindeloos witte stranden, toerisme en een gigantische diaspora die geld stuurt naar hun familie. 

De ongelooflijke schoonheid van Kaapverdië stal de harten van de Portugese filmmakers en geliefden Filipa Reis en João Miller Guerra. We praten over hun eerste lange speelfilm, zij met hun baby op schoot.

Geen ouders, geen paspoort
Jaren geleden werden ze vrienden met Miguel, de hoofdpersoon van Djon África, toen ze hun prijswinnende documentaire Li ké terra (2010) schoten. Ze volgden de jonge Kaapverdiaan die opgroeide bij zijn oma in Portugal. Geen papieren, geen ouders. 

Toen stierf Miller Guerra’s vader. Opeens besefte hij: “Naast mij staat een jongen met een levende vader. Nou, waar is hij dan? De Kaapverdische gemeenschap is erg hecht, maar er zijn zo veel kinderen die opgroeien zonder hun vader, net als Miguel. Er zijn zo veel alleenstaande moeders. We gaan zijn vader zoeken! We gaan samen een film maken op Kaapverdië, laten we het hebben over vaderschap. Het is een universeel verhaal.”

“Miguel was al in ons leven. Nu werd hij acteur in zijn eigen leven.” Hij speelt zichzelf, een naïeve, grappige toerist die, flirtend met de meest adembenemende vrouwen, de tijd van zijn leven heeft. Totdat hij na afloop van zijn eerste feest wordt beroofd.

Zingende vissers
Drie maanden brengen ze samen door op de eilanden, tussen de zingende vissers. Ze ontdekken een hut van een eenzame oude vrouw die met haar geiten in de bergen leeft. Zij wordt als een moeder voor Miguel. Miller Guerra: “Deze vrouw redt hem, zij vertelt hem over zijn afkomst, over hoe je een eerlijk, transparant mens kunt zijn.” 

  • Still: Djon África

  • Still: Djon África

  • Still: Djon África

  • Still: Djon África

  • Still: Djon África

De oude dame symboliseert de Afrikaanse wortels. Tegen het einde van Miguels reis vervaagt zij, net als zijn vader. Was ze wel echt? En zijn vader, leeft die nog wel? Miguel lijkt in zijn schaduw te lopen. Hij blijft zoeken, bezoekt de plaatsen waar zijn vader ooit leefde.

Alleen in mijn gedachten
reis ik zonder angst
ben ik vrij
enkel in mijn dromen

Je kunt dit zien als een pittoreske reis. Je kunt ook de negatieve kant zien, een intense, psychedelische blik. “Er zijn heel veel zombies in Kaapverdië, verslaafd aan ‘grogue’, de lokale rum. In elke stad zie je een zombieland, een groep mannen die ’s ochtends beginnen met drinken en compleet dronken gaan slapen.” 

Wie Djon África kijkt, vraagt zich af: zal de geschiedenis zich herhalen? Wordt Miguel een afwezige vader, zoals zijn eigen pa? Keert hij ooit nog terug naar Portugal, nu hij zijn identiteit heeft gevonden? 

Prijzen
Reis en Miller Guerra wonnen in Portugal veel prijzen met hun korte films, zoals Fora da vida (Best Portuguese Short Film IndieLisboa’15), Bela vista (Best International Short Film FIDOC’13) en Cama de gato (Best Portuguese Short Film IndieLisboa'12). Nu willen ze het wereldpodium veroveren, een internationale award winnen buiten Portugal, op IFFR. 

Miguel komt mee naar het festival. Hij kwam via Facebook in contact met heel veel mede-Kaapverdianen in Rotterdam. De diaspora is ook hier groot en zeer hecht, hier leven ongeveer twintigduizend Kaapverdianen. Hij nodigt ze allemaal uit om Djon África te komen zien, om het sprookje te beleven. Net als Cesária Évora zong:

Ik leid aan eenzaamheid
een eenzame zon aan de hemel
schijnt maar verblindt
door te schitteren
niet wetend waar te schijnen
waar te gaan
o eenzaamheid, mijn lot

Photo in header: Tekst: Sophie van Leeuwen & Pieter-Bas van Wiechen