Interviews

Samuel Maoz over Foxtrot

Het is pas zijn tweede speelfilm, maar de Israëlische filmmaker Samuel Maoz deelt, na zijn verpletterende debuut Lebanon, met Foxtrot opnieuw een mokerslag uit – waar niet iedereen in Israël blij mee is.

Maoz is een man met een missie. Hij spreekt gedecideerd, bevlogen – en politiek.

Foxtrot is pas zijn tweede speelfilm, maar de Israëlische filmmaker Samuel Maoz heeft al een grote impact gehad. Zijn eerste film, het claustrofobische meesterwerk Lebanon , was gebaseerd op zijn ervaringen als tanksoldaat in de Israëlisch-Libanese oorlog van 1982 en won direct de Gouden Leeuw van het festival van Venetië. Op datzelfde festival won hij in 2017 de Grote Juryprijs voor de indrukwekkende opvolger Foxtrot, een schrijnende, deels surrealistische aanklacht tegen de verwrongen militaire logica van zijn land, geïnspireerd door dat ene, hartverscheurende uur waarin Maoz meende dat zijn dochter was gedood bij een terreuraanslag – totdat bleek dat zij die bus juist nét had gemist.

Win twee kaarten

In samenwerking met September Film geven wij 3x2 vrijkaarten weg voor Foxtrot. Kans maken? Mail dan vóór woensdag 18 april.

Doe mee

“En toch ben ik blij dat ik dochters heb”, verzekert Maoz. “Het leger heeft namelijk maar tien à vijftien procent van de vrouwen nodig, dus voor wie niet wil valt er meestal wel wat te regelen. Maar laat ik duidelijk zijn: een land dat zijn zonen het leger instuurt, om te vechten, te sterven en hun ziel te verkloten, dat hoort een socialistisch land te zijn. Als je als kapitalistisch land mensen de oorlog in wilt sturen, dan moet je betalen! Dan betaal je diegenen die zelf het leger in willen een goed salaris. Je kan niet op twee huwelijken tegelijk dansen.”

In Foxtrot gaat het wel om een zoon, die derhalve in het leger dient. Door die zoon bij zijn ouders doodverklaard te laten worden, heeft Maoz zijn persoonlijke emotionele klap vertaald naar een bredere sociale kritiek. De verdoving die de vader op dat moment ondervindt, gaat terug op Maoz’ eigen gevoel. Maar de absurdistische flashback naar het roadblock in the middle of nowhere, waar de zoon met enkele andere jonge soldaten de wacht houdt, maakt het verhaal groter. Van gezinsverdriet tot maatschappijkritiek.

  • Stills uit Foxtrot

    Stills uit Foxtrot

  • Stills uit Foxtrot

    Stills uit Foxtrot

  • Stills uit Foxtrot

    Stills uit Foxtrot

  • Stills uit Foxtrot

    Stills uit Foxtrot

Waarom heeft u dat deel een absurdistische toon gegeven?

“Een realistische film over zo’n roadblock maken, dat interesseert me niet. Mijn cinema is überhaupt niet naturalistisch. Het is een ervaringscinema, die probeert door te dringen tot de ziel van de personages. Waarbij het visuele aspect een integraal onderdeel vormt van het verhaal. Tekst is voor mij, simpel gezegd, de vijand. Als het lukt iets zonder woorden te zeggen, dan liever zonder. Ik vertrouw liever op lichaamstaal, op ogen, op gezichtsuitdrukkingen. Dat is een menselijke taal die geen vertaling nodig heeft. Iedereen begrijpt het. Net zoals iedereen kan begrijpen dat de surreële scènes met het roadblock niet een specifieke werkelijkheid verbeelden, maar een allegorie vormen van de maatschappij. En dat de boodschap dus breder is.”

Die boodschap beviel de Israëlische minister van Cultuur niet. Zij noemde de film ‘een schande’.

“Ja, maar toen journalisten doorvroegen, bleek ze hem helemaal niet gezien te hebben! Ik wil eigenlijk helemaal niet reageren op de leeghoofdige praat van een vrouw die mijn film niet eens heeft gezien. Het enige wat ik kan zeggen, is dat elke maatschappij moet proberen zichzelf te verbeteren. En de basisvoorwaarde voor verbetering is het vermogen kritiek te aanvaarden. Als ik de plek waar ik leef bekritiseer, dan is dat omdat ik me zorgen maak, omdat ik het wil beschermen, omdat ik ervan houd.”

In de film worden onwelgevallige feiten, zoals een doorzeefde auto, liever begraven.

“Dat moment verbeeldt bij uitstek deze ongezonde situatie waarin we ons bevinden, een situatie die steeds meer verwrongen raakt. Het begraven van die Mercedes staat voor onderdrukking en ontkenning. We begraven de waarheid liever dan dat we hem onder ogen zien en onszelf moeilijke vragen stellen.”

We begraven de waarheid liever dan dat we hem onder ogen zien en onszelf moeilijke vragen stellen.” – Samuel Maoz

Net zoals de vader in Foxtrot zijn trauma’s verdringt.

“Mensen denken dat lijders aan oorlogstrauma’s nachtmerries hebben, eenzaam zijn, zich terugtrekken in kleine flatjes. Ik ken veel mensen die getraumatiseerd zijn en soms reageren ze juist tegenovergesteld. Je probeert te bewijzen dat er niks aan de hand is. Je presteert, je sticht een gezin en je laat aan iedereen om je heen weten dat het goed met je gaat, dat je alles onder controle hebt. Maar de waarheid is dat je ziel bloedt, dat er een grote X over je gezicht zit [zoals in een tekening die de zoon van de vader heeft gemaakt in Foxtrot; red] en dat je, als je al die spanningen nergens kwijt kunt, de hond schopt en dat die hond dan dus de prijs ervoor betaalt. Ik ken vele mannen in Israël die rondlopen met zo’n X over hun gezicht. Wij zijn meesters in het verdringen. En ik denk dat het een taak van de cinema is om – niet om dat te veranderen, maar om het bespreekbaar te maken.”

Terwijl de ouders nog verdoofd zijn door het bericht dat hun zoon is gestorven, komt een militaire geestelijke alvast uitleggen hoe de uitvaart in z’n werk gaat. Is het verplicht om dat door het leger te laten doen, als een soldaat sterft?

“Nee, niet verplicht. Uiteindelijk is het wel jouw zoon. Maar het is op zo’n moment heel makkelijk dat je je nergens om hoeft te bekommeren, dus de meeste mensen gaan erin mee.”

Is het eigenlijk nog mogelijk atheïst te zijn in Israël?

“Ik heb het al vaker gezegd: de beste plek in Jeruzalem is de snelweg naar Tel Aviv. Dat is een heel ruimdenkende, atheïstische stad.”

Foxtrot ging dit jaar in première op IFFR en draait vanaf 12 april 2018 in de landelijke bioscopen.

Photo in header: Photo: Jan de Groen. Interview: Kees Driessen.