Interviews

Sahim Omar Kalifa over Zagros

Zagros, het speelfilmdebuut van de Koerdisch-Belgische regisseur Sahim Omar Kalifa, bestaat uit contrasten: Koerdistan versus Brussel, man versus vrouw, politiek versus persoonlijk en autobiografie versus ‘honderd procent het tegenovergestelde’.

Zelf kwam hij ook ooit illegaal naar België. Ook in een vrachtwagen. En Koerdisch zijn ze ook allebei. Maar verder verschilt regisseur Sahim Omar Kalifa hemelsbreed van zijn titelpersonage Zagros. Want terwijl België voor Kalifa een ‘droomland’ bleek, kan schaapsherder Zagros, gewend aan de dorpse moraal en weidse natuur van Koerdistan, in Brussel niet aarden.

Hij is daarheen gekomen voor zijn geliefde echtgenote Havin, die hun dorp is ontvlucht na beschuldigingen van vreemdgaan. De vraag is of Zagros de druk weerstaat van familie-eer en jaloezie om zich op Havin te wreken. Een interview met Kalifa aan de hand van vier contrasten.

Contrast 1: Brussel versus Koerdistan
Kalifa: “Er zijn meerdere redenen waarom we in het verhaal naar Brussel gaan. Na de beschuldigingen van vreemdgaan vlucht Havin in eerste instantie naar Istanbul, maar daar is de dreiging voor haar nog te groot. Ook wil ze Zagros testen: als hij voor haar naar Brussel komt, is hun liefde dus sterk genoeg. Bovendien ging het mij om het contrast voor Zagros zelf. Voor hem is Turks-Koerdistan een paradijs; hij geniet van elke seconde daar. Hij weet dat Brussel voor hem een hel kan worden, maar hij houdt van zijn vrouw en wil haar steunen. We hebben dit idee in de postproductie benadrukt, door de warme, overbelichte kleuren van Koerdistan te contrasteren met grauwe, donkere, regenachtige scènes in Brussel – dat zijn ook dingen die van invloed zijn op Zagros, naast de sociale druk van familie en werk.

“En kijk, als Zagros’ vader al die moeite doet en al dat geld uitgeeft voor een reis van vierduizend kilometer om te proberen zijn zoon terug te halen, lijkt dat voor een West-Europeaan misschien absurd. Maar voor die vader is het belangrijk. Hij wil de mensen thuis in Koerdistan, die net zo denken als hij, weer recht in de ogen kunnen kijken. Je kunt zo iemand vergelijken met IS – het zijn mensen die denken: wij hebben geloof, wij hebben gelijk. Alleen zijn ze gevaarlijker dan IS, want terrorisme kun je nog apart zetten, als externe vijand. Terwijl je binnen de maatschappij elke seconde van de dag zulke dreigementen houdt.”

  • Still uit Zagros

  • Still uit Zagros

  • Still uit Zagros

  • Still uit Zagros

  • Still uit Zagros

Contrast 2: Man versus vrouw
“De film heet Zagros, want het is zijn verhaal. Eerst overwogen we de film zowel vanuit Zagros als vanuit Havin te vertellen. Maar het leek ons uiteindelijk sterker om bij Zagros te blijven, omdat films over eerwraakproblematiek vaker verteld worden vanuit de vrouw. Bovendien kunnen we beter meeleven met Zagros, als we van Havin niet alles weten. Vergis je trouwens niet: je zou verbaasd staan hoe ontwikkeld vrouwenrechten zijn in sommige Turks-Koerdische steden. Die ruimdenkende kant heb je in Koerdistan ook. Maar daarnaast is er een conservatieve kant, die veel slachtoffers maakt. Mensen, vooral traditionele mannen, voor wie de opkomende vrouwenrechten een bedreiging vormen voor hun soort maatschappij. In kleine dorpen hebben vrouwen bijna niks te zeggen – maar de vrouwelijke guerrillastrijders in de bergen, zoals Havins zus in de film, hebben daar net zo veel macht als de mannen. Omdat Havin ziet dat Zagros dat aanvaardt, weet ze dat ze met hem kan trouwen.”

Contrast 3: Politiek versus persoonlijk
“We wilden geen politieke film maken, omdat het Midden-Oosten, met name Koerdistan, de meest complexe regio ter wereld is. Maar je kan de politieke kant ook niet negeren. Daarom gebruiken we het op de achtergrond. Dat maakt het verhaal ook realistischer en actueler. Maar de focus blijft bij Zagros en zijn blik op de wereld. En dan zie je hoe anders het sociale leven hier is dan in Koerdistan. Daar komen alle buren iets bij je drinken, je gaat samen eten, de sociale banden zijn heel sterk. Iemand als Zagros vindt dat niet in de Belgische maatschappij. Voor Havin is België een paradijs, de beste plek waar ze kan zijn. Maar Zagros is niet gemaakt voor Brussel. Voor hem is de natuur, het Koerdische landschap, een deel van zijn leven, terwijl hij in Brussel verdwijnt in alle drukte, auto’s en chaos.”

Contrast 4: Autobiografie versus fictie
“Ik wil geen puur autobiografische films maken, maar ze staan wel altijd dichtbij mijzelf. Ik ben ook illegaal naar België gekomen in een vrachtwagen, net als Zagros. Ook de vrouwelijke guerrilla’s ken ik uit eerste hand. In 1991, toen ik elf was, trok de Iraakse overheid zich terug uit Koerdistan. Ons dorp lag net in Iraaks-Koerdistan, tien minuten van Turks-Koerdistan. Het was conservatief, vrouwen hielden zich alleen bezig met koken en wassen, en toen verschenen opeens die gewapende vrouwelijke guerrillastrijders in ons dorp. Alsof er een UFO was geland van een andere planeet. Voor mij was dat heel inspirerend. Die vrouwen hebben veel veranderd. Ze hebben vrouwen in ons dorp gepusht om hun positie te versterken, tegen een duizend jaar oude traditie in. Je ziet het nu ook in Syrisch-Koerdistan, waar de vrouwelijke Koerdische strijders zelfs IS hebben verslagen.

“Ook mensen zoals Zagros ben ik zelf veel tegengekomen, toen ik in België als tolk-vertaler werkte. Mensen die naar Europa waren gekomen met te hoge verwachtingen en hier negatief werden verrast. Die het emotioneel moeilijk kregen, met het weer, het sociale leven, met alles hier, en soms echt gek werden. Als ik me met hen vergelijk, ben ik honderd procent het tegenovergestelde. Ik ben helemaal geïntegreerd en film gaan studeren. Voor mij was België een droomland.”

Zagros beleefde zijn Nederlandse première op IFFR 2018 en draait vanaf 28 juni 2018 in de landelijke bioscopen.

Photo in header: Interview: Kees Driessen