Verdieping

Ram over Tamil cinema

Themaprogramma House on Fire vertoont politiek betrokken films uit een van India’s meest progressieve provincies: Tamil Nadu. Van filmmaker Ram zijn drie films te zien. ‘Mannen hier voelen zich vernederd.’

Als je voor het avontuur naar het festival komt, sla dan zeker niet de films in het programma House on Fire over. Tamil cinema is in Nederland vrijwel onbekend, ook al worden in de Indiase deelstaat (met zo’n 62,5 miljoen inwoners) elk jaar meer films gemaakt dan in Groot-Brittannië of Frankrijk. Het is een strijdbare, progressieve filmcultuur waarmee in elk geval een deel van de makers zich afzet tegen de in India dominante Hindicultuur.

“Tamil cinema is vanaf het begin ingezet om onze eigen cultuur en onze eigen markt te beschermen”, zegt Ram (1974) vanuit Tamil Nadu’s hoofdstad Chennai, het vroegere Madras. “Het Hindi overheerst in de Indiase filmcultuur, maar wij zijn altijd trots geweest op onze eigen taal, dus die willen we ook in films horen. Hier leeft altijd het gevoel dat we moeten vechten om te overleven. Dat we onze rechten moeten verdedigen en onze natuur moeten beschermen tegen rechtse conservatieve krachten die ook in India in opkomst zijn.”

Vernieuwen
Tamil cinema heeft niet één herkenbare stijl, zegt Ram, en dat is terug te zien in House on Fire. “Waarin Tamil cinema zich onderscheidt van films uit de rest van India, is de neiging om voortdurend te vernieuwen.” Volgens programmeur Olaf Möller is het hele esthetische spectrum vertegenwoordigd. Van het maximalisme van een regisseur als Bala, die Möller door de visuele overdaad ‘echt mijn soort maker’ noemt, tot het veel rustiger Resurrection, Rams nieuwste film, waarmee hij naar het festival komt.

Wat meteen opvalt aan de films in het programma is dat er in Tamil cinema nauwelijks een onderscheid bestaat tussen arthouse en mainstream. Neem een film als Taramani, die Ram in 2017 afleverde. Op het eerste gezicht is het een romantisch drama. Maar de voice-over, die kritisch en komisch commentaar levert op de beelden, geeft de film iets postmoderns. Volgens Ram kan de gemiddelde bioscoopbezoeker die stijlmiddelen prima herkennen. 

Waarin Tamil cinema zich onderscheidt van films uit de rest van India, is de neiging om voortdurend te vernieuwen.” – Ram

‘Te vrije omgang’
Tamil Nadu mag in vergelijking met de rest van India progressief zijn, er is ook weerstand tegen de moderne ideeën die in de films worden uitgedragen. Ook al zijn die films een weerslag van wat al jaren gaande is in de samenleving. In Rams Taramani worden een jonge man en een jonge vrouw verliefd op elkaar. Wanneer ze gaan samenwonen, zorgt zij voor het inkomen; ze heeft een goede baan bij een internationaal bedrijf in Chennai. De problemen beginnen als de man grote moeite blijkt te hebben met wat hij ziet als een te vrije omgang tussen mannen en vrouwen op het kantoor.

Volgens Ram een urgente kwestie waar nauwelijks aandacht voor is. “Vooral mannen hier hebben grote moeite met de veranderingen die de globalisering sinds 2007 heeft gebracht. Als internationale bedrijven zich hier vestigen, brengen die andere waarden mee en die hebben invloed op de samenleving. Vrouwen kregen daardoor meer vrijheid. De mannen zien dat als een bedreiging. Wat het nog lastiger maakt, is dat ze niet in staat zijn er met vrouwen over te praten. Ze voelen zich vernederd en reageren agressief.”

De invloed van globalisering zou je het leidmotief van Rams eerste drie films kunnen noemen, ook al wordt dat woord nergens genoemd. Het heeft grote invloed gehad op de beschikbaarheid van werk (Tamil. M.A.), op de onderlinge verhoudingen in gezinnen doordat ouders soms ver weg moesten gaan werken (Thanga Meengal, niet in Rotterdam te zien), en op de aard van romantische relaties (Taramani). Zelfs het verschijnsel dat investeerders de prijzen van woningen opdrijven, waarvan we in Europa misschien denken dat het alleen in het Westen voorkomt, is een groeiend probleem voor de inwoners van de hoofdstad. Velen zagen zich inmiddels gedwongen naar het plateland te verhuizen. Net zoals de privatisering van onderwijs en gezondheidszorg voor steeds grotere problemen zorgen.

  • Still: Resurrection

  • Still: Resurrection

Spiritueel en filosofisch
Zijn meest recente film Resurrection noemt Ram ‘meer spiritueel en filosofisch’ dan de films die hij eerder maakte. Het is het verhaal van een man die voor zijn spastische dochter moet zorgen, maar als in een soort odyssee een reeks obstakels moet overwinnen. “Misschien is het mijn poging een antwoord te vinden op de vraag hoe mannen barmhartigheid kunnen vinden in het leven.”

De film leunt qua stijl tegen het minimalisme aan, zeker in het eerste deel, dat zich afspeelt op het platteland. Maar wat Resurrection nog uitzonderlijker maakt, is dat Ram acteergigant Mammootty, een man met ruim driehonderd films op zijn naam, tegenover transgenderactrice Anjali Ameer laat spelen, overigens aanbevolen door Mammootty zelf

Zulke keuzes zijn niet zonder gevolgen. De vraag die hem het meest wordt voorgelegd, is in hoeverre de personages op hem lijken. Heeft Ram dezelfde ideeën, is hij even agressief als de psychopaat in Tamil M.A.? Het is niet het soort reacties waar hij op zit te wachten. “Een gesprek als dit heb ik in India nooit over mijn films. Er is geen serieuze filmkritiek. En de mensen die wel over films schrijven, doen dat vanuit het perspectief van de dominante cultuur. Mensen houden echt van film, maar er wordt niet over nagedacht. Tenminste niet in de media. De enige serieuze gesprekken over film heb ik met andere filmmakers.”

Photo in header: Photo: Ram | Interview: Ronald Rovers