Interviews

Mouly Surya over Marlina the Murderer

Marlina the Murderer in Four Acts is een Indonesische feministische western, en daarom moest het verteld worden door een vrouw, vond IFFR-maestro Garin Nugroho. Hij vertrouwde zijn verhaalidee toe aan de getalenteerde Mouly Surya, wier tweede speelfilm What They Don't Talk About When They Talk About Love de NETPAC Award won op IFFR 2013. In haar hoogst originele opvolger vecht Marlina, slachtoffer van een verkrachting, terug. Ze maakt ze de bendeleider letterlijk een kopje kleiner en reist vervolgens met diens hoofd over het eiland Sumba op weg naar de politiepost.

Bevatte het oorspronkelijke idee altijd al de western-kiem?
"Garin gaf me een vijf pagina tellende synopsis met hetzelfde uitgangspunt. Je mag me vragen wat ik daaraan veranderde, maar het is makkelijker te zeggen wat ik níet veranderde. En dat was het basisgegeven, de eerste akte waarin de rovers Marlina's huis binnendringen en ze wordt verkracht en hoe ze de leider van het stel onthoofdt, en dan het hoofd meesleept over het eiland, op weg naar het politiebureau. Garin kreeg het idee door iets wat hij met eigen ogen zag gebeuren op het eiland Sumba: een man die een andere onthoofdde en vervolgens met die kop over de markt paradeerde. Ik heb ook de structuur behouden: drie aktes plus een epiloog, met elke akte een andere setting. Het verhaal had elke vorm aan kunnen nemen. Het had zomaar een klein persoonlijk drama kunnen zijn, of een gruwelijk groezelige wraakfilm. Het had de Tarantino-toer op gekund. Dat zou het eerste zijn geweest wat in je op was gekomen, als je het scenario las, zelfs."

Hoe kreeg dat idee dan zijn huidige verschijning?
"Het idee om het in een western te gieten kwam van mij. Voor mij is het een nieuwe ervaring om andermans verhaal te verfilmen, doorgaans schrijf ik mijn eigen scripts, en begin ik vanaf nul. Mijn producent werd verliefd op Garins idee, ik had meer tijd nodig om het te accepteren. Toen ik zijn treatment las, was ik zelf nog nooit op Sumba geweest. Het eerst wat ik dus deed - uiteraard - was... googlen! (lacht). De beelden van het eiland tijdens de droge periode deden me onmiddellijk denken aan de landschappen van de western. Het is afgelegen niemandsland, de wet lijkt niet te bestaan. Ik woon in Jakarta, wat heel wat weg heeft van Rotterdam. Het is voor mij anderhalf uur vliegen naar Bali en dan nog een uurtje in een klein vliegtuigje naar Sumba. Niet eens zo gek ver weg, en toch voelt het als een totaal andere wereld. Toen ik er voor het eerst landde, was het eerste wat me opviel een waarschuwingsbord: verboden machetes mee te nemen. Blijkbaar dragen mensen daar machetes zoals mensen in westerns pistolen."

De naam zegt het eigenlijk al: de western is een Westers genre. Hoe bekend is het in Indonesië?
"Niet bepaald. Ik ben er zelf niet meer opgegroeid, en maakte er pas kennis mee tijdens mijn filmstudie. Diegene die ik me het best herinner, is Dead Man van Jim Jarmusch. Marlina moet je meer in die richting plaatsen, dan in die van de klassieke western of de spaghetti-variant. Dat gezegd hebbende ziet mijn film er misschien uit als een western, maar is het geen western. Maar omdat ik bepaalde elementen leen, hoef je niet alles uit te leggen."

Marlina ziet er overrompelend uit, maar eigenlijk zien al jouw films er behoorlijk verschillend uit.
"Ik bevind me nog aan het begin van mijn carrière. Ik ben zo iemand die niet weet wat gaat volgen, ik heb geen masterplan. Marlina werd me in de schoot geworpen. De film ziet er onderscheidend uit, zeker, maar ik denk dat filmkijkers die mijn andere films zagen ze wel aan elkaar kunnen knopen. Er is maar een ik, ik kan geen andere films maken dan ik doe, maar ik kan wel proberen ze er anders uit te laten zien, door van genre te wisselen, of een ander thema te gebruiken."

  • Still uit Marlina the Murderer in Four Acts

    Still uit Marlina the Murderer in Four Acts

  • Still uit Marlina the Murderer in Four Acts

    Still uit Marlina the Murderer in Four Acts

Hoe werd Marlina in het thuisland ontvangen?
"Marlina is mijn meest succesvolle film tot op heden. Geen kaskraker hoor, want dat is in Indonesië voorbehouden aan luchtige komedies die gemaakt zijn voor de massa, en dat kun je van geen van mijn films zeggen (lacht)... ze vinden daar altijd dat mijn films te deprimerend zijn. Maar Marlina boerde beter dan ik had verwacht, er zijn zo'n 150.000 tickets verkocht wat lang niet slecht is. In een specifieke bioscoop in hartje Jakarta was hij zo populair, dat hij elke dag rond de klok van vijf uitverkocht was. Daar begon het publiek aan het eind spontaan te applaudisseren, alsof ik zelf aanwezig was."

Marlina the Murderer in Four Acts was te zien op IFFR 2018 en draait vanaf 15 februari 2018 in de bioscoop.

Photo in header: Portrait: Joke Schut. Interview: Anton Damen.