Interviews

Mohamed Ben Attia on Hedi: "Tunisian women are stronger, that's a fact"

De Tunesische filmmaker Mohamed Ben Attia spiegelt in zijn prijswinnende Hedi op subtiele wijze een liefdesverhaal aan de Jasmijnrevolutie van 2010. "Hedi's liefdesgeschiedenis met Rim is vergelijkbaar met de revolutie. Op zo'n moment geloof je dat alles goed komt." Hedi werd ondersteund door het Hubert Bals Fonds van International Film Fesitval Rotterdam, en is binnenkort te zien tijdens World Cinema Amsterdam.

Door Kees Driessen

Hedi won twee prijzen op het Internationaal Filmfestival van Berlijn: Beste Debuut en Beste Acteur. Een uitzonderlijke oogst voor een debuutfilm uit Tunesië, een land met een minimale speelfilmproductie. Filmmaker Mohamed Ben Attia (1976) portretteert in Hedi een lethargische Tunesiër, wiens volledig door zijn familie uitgestippelde leventje en gearrangeerde huwelijk beginnen te wankelen als hij verliefd wordt op de vrijgevochten Rim. Het liefdesverhaal is een subtiele metafoor voor de Tunesische Jasmijnrevolutie van 2010.

Doordat IFFR geloofde in het scenario, werd ik gesterkt om vol te houden

Is jouw succes in Berlijn een teken dat de Tunesische cinema in de lift zit?

"Het ging een tijd slecht met nog maar één of twee films per jaar, maar dit jaar hebben we al vijf films gemaakt. Titels als As I Open My Eyes en Les frontières du ciel hebben ook succes in het buitenland. Vooral de jongere generatie filmmakers, van een jaar of 20, stemt me optimistisch. Mijn generatie is opgegroeid met censuur. Dat leidt tot zelfcensuur en dat is moeilijk af te leren, ook al hebben we nu vrijheid van meningsuiting."

Wat betekende de steun van IFFR's Hubert Bals Fonds voor je?

"Het heeft zeker bijgedragen aan de financiële totstandkoming van Hedi, maar de steun was vooral belangrijk voor mijn motivatie. Doordat zij geloofden in het scenario, werd ik gesterkt om vol te houden."

Je strikte de gebroeders Dardenne als coproducenten. Hadden zij ook artistieke invloed?

"Ja, door vragen te stellen. Zo hielpen ze me dingen te verhelderen. Wie is Hedi en vooral: wat willen we met zijn verhaal precies vertellen?"

Net als bij de Dardennes is in Hedi het persoonlijke ook altijd politiek.

"Precies! Alle veranderingen in onze gewoontes, ons dagelijks leven; het is allemaal politiek. Daarnaast kun je parallellen trekken tussen het verhaal van Hedi en onze recente geschiedenis." 

Wat jouw producent omschreef als 'post-post-revolutie'?

"Dat niet alleen. Voor mij verbeeldt het begin de pre-revolutie, met een lethargische hoofdpersoon onder een dominante autoriteitsfiguur, zijn moeder. Hedi's liefdesgeschiedenis met Rim is vergelijkbaar met de revolutie. Op zo'n moment geloof je in verandering, dat alles goed komt. Zoals Hedi vertelt in de film: de eerste dagen na de revolutie keken de mensen anders, deden ze anders. Maar na twee of drie dagen was dat voorbij. Zo verbeeldt Hedi de periodes voor, tijdens én na de revolutie."

De vrouwen zijn allemaal veel sterker en zelfverzekerder dan de mannen.

"Tunesische vrouwen zijn sterker, dat is een feit. Bij ons moeten vrouwen van jongs af aan vechten. Dat hardt hen. Je ziet het op school en op de universiteit: meisjes halen de beste cijfers en hebben de grootste ambities – ook al is de arbeidsmarkt moeilijk voor ze. Mannen zakken weg in een schijnbaar aangeboren lusteloosheid. Tijdens de eerste dagen van de revolutie liepen de vrouwen voorop."

Rim zegt tegen Hedi, die ervan droomt striptekenaar te worden: "Dat is geen droom, dat is een project." Is dat ook een commentaar op de revolutie?

"Net als Hedi geloofden we dat de revolutie alles meteen zou veranderen. Als de regerende familie maar zou vertrekken, zouden alle problemen vanzelf verdwijnen. Maar we beseften al snel dat het tijd ging kosten, dat we elkaar eerst moesten leren kennen en accepteren, voordat de zaken echt in beweging konden komen."

Waarom koos je voor striptekenen als Hedi's passie?

"Ik zocht iets waarmee Hedi zich kon onderscheiden. Het moest passen bij zijn gevoeligheid en bij zijn donkere blik op de wereld. Zo kwamen we uit bij het bijzondere werk van Aicha Snoussi." 

In de film overweegt Hedi te vertrekken. Geldt dat voor veel Tunesiërs van zijn generatie?

"Jongeren denken vaak dat weggaan alles oplost. Het merendeel beseft niet dat de malaise niet verdwijnt als ze Tunesië verlaten. Hun onwetendheid over 'het Westen' voedt hun verbeelding. Ik heb zelf een jaar in Frankrijk gestudeerd. Ik was dankbaar, maar ook gelukkig dat ik weer terug kon. Mijn prioriteit is films maken en het slaat nergens op om dat ergens anders te doen dan thuis." 

Hedi zien?

Hedi wordt vertoond op World Cinema Amsterdam (18-27 augustus 2016), in aanwezigheid van regisseur Mohamed Ben Attia. Op donderdag 4 augustus wordt op worldcinemaamsterdam.nl het complete programma van het festival onthuld, en start de kaartverkoop. Bekijk hier alvast wanneer je Hedi kunt zien. Vanaf 17 november 2016 draait Hedi ook regulier in de Nederlandse bioscopen.

Lees meer

IFFR KINO #2: Hedi Facebook event