Interviews

Marokkaanse moeder in de problemen

Een ongewenste zwangerschap zorgt voor de nodige problemen in Casablanca – voor titelpersonage Sofia, maar ook voor de rest van de familie. Meryem Benm'Bareks zelfverzekerde debuut is een maatschappelijke thriller, gemaakt voor een westers én Marokkaans publiek.
Interview door Anton Damen

De film begint met een onheilspellende tekst: volgens de Marokkaanse wet kunnen mensen die buitenechtelijke kinderen baren tot wel een jaar achter tralies belanden. Dus het is nogal een understatement om het een probleem noemen dat de weeën beginnen bij de twintigjarige Sofia terwijl de rest van de familie van niets weet en de vader onbekend is. Haar nicht Lena gaat met haar mee naar het ziekenhuis, maar na de bevalling stapelen de problemen zich op. Sofia zal de vader moeten zien te achterhalen om het kind te erkennen.

Op het eerste oog lijkt Sofia een conventioneel drama, maar schijn bedriegt. Dit speelfilmdebuut van de Marokkaans-Franse scenarist/regisseur Meryem Benm'Barek is een intelligente analyse van een hypocriete maatschappij. Eentje zo beklemmend als een thriller, zonder dat het een thriller is. Of toch: "Het is een maatschappelijke thriller", verklaart Benm'Barek. "Ik verdeelde het scenario in twee delen. Het eerste is aantrekkelijk voor het westers publiek. In de eerste twintig minuten geef ik ze alle codes waar ze al vertrouwd mee zijn en die ze verwachten: een jong meisje, slachtoffer van het patriarchaat, een keurig meisje, met een sterke familieband."

"Ze blijkt opeens zwanger en moet de vader opsporen, terwijl de maatschappij haar verwerpt. Dat zijn allemaal zaken die makkelijk te begrijpen zijn voor de westerse kijker. Maar als we de vader na twintig minuten vinden, komen we aan bij het échte onderwerp van de film. En dat is de klassenstrijd en de sociale breuklijn die door Marokko loopt. De ongelijkheid ligt aan de basis van alle zaken die in Marokko spelen. Mijn doel was dat de kijker na het zien van de film snapt hoe de maatschappij in Marokko in elkaar steekt. Daar had ik een aantrekkelijk verhaal voor nodig. Maar stapje voor stapje komen we bij het werkelijke verhaal aan, en daarmee bij het begrip van de complexiteit van de situatie."

Mijn doel was dat de kijker na het zien van de film snapt hoe de maatschappij in Marokko in elkaar steekt. Daar had ik een aantrekkelijk verhaal voor nodig.” – Scenarist/regisseur Meryem Benm'Barek

Die complexiteit betekent dat niet alles is wat het op het eerste gezicht lijkt. "Iets dat me echt bezig hield was hoe Arabische vrouwen op het witte doek worden gerepresenteerd: eigenlijk altijd als slachtoffers van het patriarchaat. Maar Marokko heeft óók een matriarchale maatschappij. Bovendien blijven de effecten van het patriarchaat niet beperkt tot vrouwen. Ook mannen lijden eronder. Met Sofia wilde ik nadrukkelijk een ander personage tonen. Dat van een Arabische vrouw die het vertikt om slachtoffer te spelen. Sommige kijkers vinden haar een manipulatief type. Ik zie dat anders. Sofia moet spelen met de kaarten die haar toebedeeld zijn. Het verhaal is geen kritiek op haar, maar op het systeem."

  • Still uit Sofia

  • Still uit Sofia

  • Still uit Sofia

Het was ook een weloverwogen beslissing om het hoofdpersonage niet innemend te maken, maar stuurs. "Ik wilde breken met het beeld dat vrouwen in films lief, zoet, aardig moeten zijn. In de scriptfase kreeg ik keer op keer te horen van het scenariocomité dat het personage te antipathiek was. De feedback was: daar moet je echt aan werken." En luisterde ze daarna? "Welnee. Wat haar overkomt is verschrikkelijk, ze heeft het volste recht zich te gedragen zoals ze doet."

Als iemand geworteld in twee culturen – in de zomermaanden woont ze in Parijs, in de winterperiode in Marokko – is Benm'Barek zich als geen ander bewust dat haar film aan beide kanten verschillend valt. "Ik schreef het script bijna als een wiskundige formule, heel logisch. Tijdens het schrijven, het draaien en de montage speelde het continu door mijn hoofd dat ik niet wilde buigen voor de westerse verwachtingen, maar ook niet voor de Marokkaanse. Het westerse publiek wil dat je ze exotisme biedt, het Marokkaanse dat je een prachtig beeld schets van het land, als een toeristisch paradijs. Dus bij alles wat ik deed, was de vraag: is dit eerlijk, of niet?"

Niet genoeg? Lees meer interviews

Photo in header: Still: Sofia