Interviews

Komedie komt voort uit tragedie

Geschreven door Joost Broeren-Huitenga

In Tel Aviv on Fire gebruikt filmmaker Sameh Zoabi een ongebruikelijk genre om iets te zeggen over het Palestijns-Israelisch conflict: een lichtvoetige komedie. Maar achter de humor schuilt de pijnlijke realiteit. “Ik wil het nog steeds hebben over de checkpoints, over de bezetting, maar dan uit een ander perspectief.”

Regisseur Sameh Zoabi hakte al eerder met het humorbijltje: zijn speelfilmdebuut Man Without a Cell Phone (2010) begaf zich op vergelijkbaar terrein. In Tel Aviv on Fire draait de humor om luiwammes Salam (Kais Nashef), die een baantje krijgt als schrijver voor een populaire tv-serie. Al snel krijgt hij het te stellen met Assi (Yaniv Biton), de Israëlische legercommandant van het checkpoint waar hij dagelijks langs forenst, die vol passie zijn mening verkondigt over de serie.

“Nadat ik mijn eerste film had gemaakt wist ik dat komedie mijn stijl was”, zegt Zoabi. “Met Tell Aviv on Fire wilde ik een stap verder in die richting zetten. Het komt voort uit mijn achtergrond denk ik: ik groeide op in een klein Palestijns dorpje binnen Israël, en de mensen daar gebruiken veel galgenhumor om te kunnen omgaan met hun harde dagelijkse realiteit. Ik ben Palestijn, maar ik groeide op in Israël – ik spreek Hebreeuws en ging naar school in Tel Aviv. Dus ik zie hoe Israëli’s naar ons kijken en ik zie hoe wij naar hen kijken. Ik sta ergens tussen die twee kanten in. Wat ik schrijf komt daaruit voort.”

Mensen zijn afgestompt geraakt door die overvloed aan gewelddadige beelden, daar probeer ik tegenin te gaan.” – Sameh Zoabi

Ook de dagelijkse realiteit dwingt Zoabi tot het gebruiken van humor, zegt hij. “Dankzij platforms als Facebook en YouTube plaatsen mensen tegenwoordig terwijl het gebeurt beelden van het geweld, de arrestaties. Als je die dingen nu nog in fictiefilms stopt, voelt het bijna onwerkelijk, of wordt het propaganda. Mensen zijn afgestompt geraakt door die overvloed aan gewelddadige beelden, daar probeer ik tegenin te gaan. Ik wil het nog steeds hebben over die checkpoints, over de bezetting, over die hele realiteit, maar dan wel vanuit een ander perspectief.”

Daar hebben mensen soms moeite mee, beaamt Zoabi. “Dat ondervond ik al met Man Without a Cell Phone. Er wordt een harde lijn getrokken tussen entertainment aan de ene kant en arthouse aan de andere. Die laatste is de plek voor serieuze onderwerpen, terwijl komedie daar schijnbaar niet aan mag raken. Daar ben ik het dus niet mee eens – komedie komt in de meeste gevallen juist voort uit tragedie. Kijk alleen al naar de films van Chaplin! Ik zoek naar oprechte momenten via humor.”

Daarom regisseerde Zoabi de film ook niet als een komedie, vertelt hij. “We benaderden elke scène vanuit het drama en maakten ons niet druk om de punchlines. Ik wilde de acteurs volledig geloven in alles wat ze zeggen, en niet spelen op de lach. Ik herinnerde me Kais van zijn rol in Paradise Now (IFFR 2005). Hij is geen komiek, heeft nooit komedie gemaakt, hij is niet grappig. Maar toen ik hem tegenover Yaniv zette en ze hun personages vorm gingen geven, werd het ineens hilarisch.”

Paradise Now gaat over zelfmoordaanslagen; Tel Aviv on Fire stelt de vraag wat er na zelfmoordaanslagen komt.” – Sameh Zoabi

De nasleep van Paradise Now

Nashif is niet de enige hoofdrolspeler die Tel Aviv on Fire deelt met Hany Abu-Assads voor een Oscar genomineerde Paradise Now. Zijn tegenspeler uit die film, Lubna Azabal, speelt hier de ster van de tv-serie waaraan Salam werkt.

Hoewel de casting van Nashif en Azabal compleet toeval was, ziet Zoabi wel degelijk een verband tussen de twee films. “Mijn film is bijna een terugblik daarop; het gaat om de nasleep van wat die film toont. Paradise Now gaat over zelfmoordaanslagen; Tel Aviv on Fire stelt de vraag wat er na zelfmoordaanslagen komt. Zoals Salam in de film tegen zijn oom zegt: er moet een middenweg zijn tussen bommen gooien en je overgeven. Daar komt de film vandaan: het Oslo-verdrag (in 1993 getekend door Israël en Palestina, over de oprichting van een Palestijns zelfbestuur – red.) werkt niet, onze leiders krijgen niets voor elkaar, dus waar moet het nu heen?”

Photo in header: Sameh Zoabi