Interviews

Kantemir Balagov over Tesnota

Zo indrukwekkend krijg je speelfilmdebuten zelden. Balagov portretteert in het beklemmende Tesnota zijn weinig bekende volk, de Kabarden in de Noordelijke Kaukasus. Met dank aan Aleksandr Sokoerov.

Kantemir Balagov is pas 26. Onder begeleiding van de Russische grootmeester (en Rotterdam-recidivist) Aleksandr Sokoerov maakte hij zijn intense speelfilmdebuut Tesnota, waarvoor hij op het festival van Cannes de prijs van filmjournalisten won. 

Het verhaal is herkenbaar: een opstandige dochter wil zich losmaken van haar traditioneel ingestelde familie, verzet zich tegen de aangedragen huwelijkskandidaat en wordt verliefd op een jongen uit een andere maatschappelijke groep. Een vleugje Romeo en Julia dus, waarbij dan wel ondertussen haar broer en zijn verloofde worden gekidnapt voor losgeld. Maar het is vooral de setting die voor bijna iedereen nieuw zal zijn: Kabardië-Balkarië, een autonome, aan Georgië grenzende regio in de Russische Kaukasus, die nog geen miljoen inwoners heeft (voornamelijk Kabarden, Russen en Balkaren) en zelden op film is vastgelegd.

U begint uw film met de tekst: 'Mijn naam is Kantemir Balagov. Ik ben Kabard.' Waarom?
"Toen ik een vroege versie van de film aan Russische critici liet zien, begrepen die het niet. Waar bevinden we ons, waar ligt Naltsjik, wie zijn de Kabarden, wie zijn de Balkaren? Ziet u, zelfs Russen kennen de Noordelijke Kaukasus niet. Met mijn begintekst wil ik context creëren. En mezelf ook zo eerlijk mogelijk presenteren aan het publiek."

Over de meeste volken bestaan clichés. Hoe wordt er tegen Kabarden aangekeken?
"In Rusland noemen mensen ons zwart-reten. Dat is een heel neerbuigende term. Maar goed, dat doen bepaalde, onderontwikkelde types. Omgekeerd zeggen sommige mensen in Kabardië denigrerende dingen over Russen."

Is dit de eerste speelfilm die over deze cultuur is gemaakt?
"Ja, dat denk ik wel. Er bestaat feitelijk geen cinema in de Noord-Kaukasus. Niemand in die regio geeft erom. Ze geven alleen maar om geld en dat is alles. Aleksej Balabanov heeft Vojna (2002) gemaakt in Tsjetsjenië, over de oorlog, maar die heb ik niet gezien. Meer weet ik niet."

En documentaires?
"Ook niet. Niet dat ik weet, tenminste. Daarom wilde ik met deze film iets laten zien van deze regio en van de mensen die er wonen. Vooral aan Russen, maar nu de film groter is geworden, bereik ik er ook een Europees publiek mee."

Met dank aan Aleksandr Sokoerov.
"Toen ik financiering zocht, wilde niemand in de Kaukasus me helpen. Toen ging ik naar Moskou, maar daar wilde ook niemand me helpen. Daarna ontmoette ik Aleksander Sokoerov in Sint-Petersburg en zijn fonds hielp me enorm – niet dat het veel geld was, maar genoeg om de film te maken. Bovendien werd hij mijn artistiek adviseur. Hij was echt mijn leraar. Hij hielp ook met het inkorten van de eerste versie, die nog twee uur en veertig minuten duurde."

  • Still uit Tesnota (2017), een film van Kantemir Balagov

    Still uit Tesnota (2017)

  • Still uit Tesnota (2017), een film van Kantemir Balagov

    Still uit Tesnota (2017)

  • Still uit Tesnota (2017), een film van Kantemir Balagov

    Still uit Tesnota (2017)

  • Still uit Tesnota (2017), een film van Kantemir Balagov

    Still uit Tesnota (2017)

Waarom kiest u voor de eerste film over Kabarden als hoofdpersonen een Joods gezin?
"Mijn verhaal draait om twee sterke vrouwen, moeder en dochter. In Kabardische en Balkarische families zul je mijn personages niet vinden, omdat die culturen patriarchaal zijn. Joodse families gaan meer uit van het matriarchaat. Dat is de voornaamste reden waarom ik voor hen heb gekozen. Bovendien heb ik zelf een relatie gehad met een joods meisje – net als in de film. Maar haar moeder was ertegen omdat ik Kabard ben, en dus het ging uit."

Is er in Kabardië-Balkarië een sterke Joodse aanwezigheid?
"Die was er, maar sinds die kidnappings wordt de Joodse gemeenschap kleiner en kleiner. Ze zijn vertrokken naar Moskou, Jeruzalem en Amerika. Sindsdien worden er steeds meer Kabarden en Balkaren ontvoerd – de kidnappers moesten toch geld blijven verdienen."

Die kidnapping creëert een gewelddadige sfeer in de film. En dan kijkt een groep vrienden ook nog een vhs-tape met de executie van een Russische soldaat. Dat zijn geen nagespeelde beelden, toch?
"Nee, die zijn echt."

...mijn verhaal gaat over mensen. Met een 4:3-beeldverhouding richt je de aandacht meer op de personages en minder op de omgeving.” – Kantemir Balagov

Amerikaanse critici vonden dat te ver gaan en vergeleken het met een snuff movie.
"Het gaat allemaal om context. Voor Amerikanen is zoiets moeilijk te begrijpen, maar voor Russen, voor mensen uit de voormalige Sovjet-Unie, is zoiets veel normaler. Die hebben veel meer met zulke gebeurtenissen te maken gehad. Bij ons zag je in de tijd waarin het verhaal speelt, 1998, dat soort beelden ook op het journaal. Dan krijg je van tevoren wel een waarschuwing voor kinderen en zwangere vrouwen, maar daarna vertoonden ze de executie van Russische soldaten gewoon op televisie."

De film zelf gebruikt ook het televisiebeeldformaat, 4:3.
"Tesnota betekent geslotenheid, beklemming, en we wilden dat het publiek die beklemming door het beeldformaat zou voelen. Bovendien gaat mijn verhaal over mensen. Met een 4:3-beeldverhouding richt je de aandacht meer op de personages en minder op de omgeving."

Slaat die geslotenheid ook op de moeder en dochter?
"Ja, het gaat over de benauwdheid die families kunnen hebben, als je zo dicht op elkaar zit dat je geen lucht meer krijgt, dat er geen ruimte meer overblijft voor individualiteit. En figuurlijk slaat het op de regio, waar heel veel etniciteiten en groeperingen opgesloten zitten op een klein stukje land."

Tesnota beleefde zijn Nederlandse première op IFFR 2018 en draait vanaf 27 september 2018 in de landelijke bioscopen.

Lees meer over Balagov

Photo in header: Interview: Kees Driessen