Interviews

Interview Peter van Houten

Vier jaar terug was Peter van Houtens 'slow documentary' La vie de Jean-Marie een van de aanvoerders van IFFR's publieksfavorieten. Dit jaar eindigde opvolger Miel-Emile ook in de top tien. Een strikt vervolg is het niet - "zelfde berg, maar totaal andere broer"-, maar de geduldige kijker wacht opnieuw een intiem, ontroerend en soms schokkend relaas over de verstrekkende gevolgen van de ambitie om hier op aarde het paradijs te scheppen.


Geschreven door Anton Damen

De berg is Cabrils, in de Franse Pyreneeën, het onderwerp en de geestelijke nalatenschap van kunstenaar Pierre Raaijmakers, die hier na de tweede wereldoorlog zich met zijn Vlaamse vrouw en hun uiteindelijk twaalf kinderen vestigde. Na de dood van de godvruchtige en tirannieke vader blijkt wat voor de een het paradijs had moeten zijn, voor anderen de hel. Zoals de nu bijna tachtigjarige Emile. Of moet dat Miel zijn? Peter van Houten: "De titel is ingegeven door de bijna-doodervaring die Miel op zijn veertigste -halverwege zijn bestaan dus- kreeg. Hij werd met de ambulance van de berg gehaald, trad uit zijn lichaam en zag van boven een schare kinderen achter de ambulance rennen. 'Misschien heb ik nog een rol te spelen, en moet ik een van die kinderen redden', was zijn gedachte. En toen is hij weer zijn lichaam binnengetreden. Vanaf toen werd het Emile. 'Ik had veertig jaar lang het leven van mijn ouders gekregen, en nu is het leven van mij', besliste hij. Het roer ging drastisch om: geen vrouw meer, geen eigendommen, hij betaalde geen huur meer of verzekeringen. Heel radicaal. In dat opzicht lijkt hij natuurlijk op zijn vader: dezelfde focus, dezelfde strijdvaardigheid. Een idealist."

Het heeft er wellicht de schijn van dat Miel-Emile het vervolg is op La vie de Jean-Marie, maar de werkelijkheid steekt anders in elkaar. "Het project begon ooit met Miel. Ik film hem al vanaf 2004. Die andere broer, die kwam er als het ware tussendoor. En Jean-Marie had een ander soort verhaal, makkelijker om vat op te krijgen. Sowieso kun je dit geen vervolg noemen: het is een compleet andere film, want Miel is totaal verschillend van Jean-Marie. Ja, ze wonen op dezelfde berg, en hebben dezelfde ouders. Mijn eigen aanpak is ook compleet anders. Ik ben Miel al die tijd blijven filmen, uit de losse pols. Maar het lukte me niet om uit die dagboekaantekeningen een film te destilleren. Totdat Miel op een goede dag, uit het niets, onthulde dat hij brieven van zijn moeder had. Haar perspectief op het verleden, dat vormde de sleutel tot de film. Toen wist ik: nu ben ik er."

  • Still uit Miel-Emile

  • Still uit Miel-Emile

  • Still uit Miel-Emile

  • Still uit Miel-Emile

  • Still uit Miel-Emile

Nou ja: niet helemaal. Of beter gezegd: helemaal niet. "Het probleem met zo'n overvloed aan materiaal -vijfhonderd uur? Achthonderd misschien?- is dat je zó veel mogelijkheden hebt, dat elke keuze een worsteling wordt. Ik kwam niet verder dan een versie van zes uur. En toen dacht ik aan mijn middelbare schooltijd, aan de wetten van Isaac Newton: vertraging versus versnelling en actie versus reactie. Volgens die principes ben ik de film gaan opbouwen. Had ik die structuur niet gevonden, dan had ik nu nog in de montage gezeten. Mijn grootste geluk zit in die periode, als je als een beeldhouwer het verhaal in het materiaal vindt."

De film is teruggebracht naar tweeënhalf uur, dus de kijker kan er maar beter goed voor gaan zitten. "Niet alleen zitten, maar lekker achterover leunen. Ik wil dat de film voelt alsof je bij Miel een middag op de koffie gaat, en zijn verhaal aanhoort. Een echte ontmoeting. Het is zijn tijd, niet de tijd van de montage."

 

  • Filmmaker Peter van Houten (midden) met Emile Raaijmakers (rechts) en Rilke Raaijmakers (links)

  • Emile Raaijmakers (links) en Rilke Raaijmakers (rechts)

Ondertussen is Van Houten nog niet klaar met de kroniek van de familie Raaijmakers. "Ik denk aan een derde film. Over vader Pierre. Ik wil die boosaardige dictator neerzetten als een held en idealist, die de schoonheid omarmt. Omdat het niet evident is dat iemand alleen maar heel goed of heel slecht is. Hij was een man die je niet los kunt zien van zijn tijd. Hij zwierf als jonge gast door heel Europa, tot aan Israël toe, op zoek naar het paradijs. En besloot het uiteindelijk zelf te bouwen, bovenop die berg. Wat een kracht vereist zoiets. En wat een tragiek om geen afstand te kunnen nemen van je eigen gedrag en obsessie. Het zit ook in het DNA van Miel - de colère zoals het daar heet. Eeuwig zonde, want het staat zoveel geweldig goede dingen in de weg."

Niet genoeg? Lees meer interviews

Photo in header: Filmmaker Peter van Houten