Interviews

Interview met Marleen Jonkman

Met haar intieme reisfilm La Holandesa (Messi and Maud) wil filmmaker Marleen Jonkman de onvervulde kinderwens bespreekbaar maken. Al doet hoofdpersoon Maud er vooral het zwijgen toe.

“Ik wil dit met volle aandacht beleven”, lacht Marleen Jonkman. Het is ook niet niks: met je speelfilmdebuut meteen geselecteerd worden voor het filmfestival van Toronto, en vervolgens in achttien landen tegelijk in première gaan in IFFR Live. “Het is heel dubbel: eng en leuk tegelijk. Het is wel geestig, zo’n première met rode lopers en hordes fotografen, het streelt je ego. Maar ik vind mezelf niet zo belangrijk, ik wil vooral dat iedereen de film ziet.”

Jonkmans film La Holandesa (Messi and Maud)draait om veertiger Maud (Rifka Lodeizen) die met haar man Frank in Zuid-Amerika op reis is. Ze moet tijdens de trip onder ogen zien dat haar kinderwens onvervuld zal blijven. Ze vlucht bij hem weg en trekt in haar eentje verder naar het noorden. Onderweg stuit ze op het jongetje Messi. Terwijl het Chileense landschap om hen heen steeds zachter wordt, ontstaat een voorzichtige band tussen de twee dolende zielen.

La Holandesa (Messi and Maud)mag dan Jonkmans speelfilmdebuut zijn, sinds ze in 2005 afstudeerde aan de Filmacademie bouwde ze een stevige staat van dienst op, met diverse korte films en vele reclames. Juist dat commerciële werk maakte haar als filmmaker sterker, zegt ze zelf. “Dat is voor mij persoonlijk minder belangrijk, dus ben ik vrijer. Er zit wel druk op, maar het is een heel ander soort druk, die ik beter kan relativeren. Je moet wel een heel slechte regisseur zijn om een reclamefilmpje te verprutsen, want je werkt met een heel goede crew. Het heeft me geleerd om te vertrouwen op mijn mensen en dingen los te laten. Juist dan komt er meer ruimte voor het onverwachte.”

  • Still: La Holandesa

  • Still: La Holandesa

Bevrijdend
Die ruimte werd tijdens de opnamen in Chili ten volle benut. Al kostte het wat tijd om te wennen aan de compleet andere werkwijze van de lokale crew. “Ze waren minder goed voorbereid, maar konden op het moment zelf veel beter improviseren. Daar werd ik in het begin heel zenuwachtig van. De eerste twee dagen hebben mijn cameraman Jeroen de Bruin en ik heel veel tijd verspild door te proberen iedereen op ónze manier te laten werken. Toen we dat loslieten, kwamen daar veel interessantere dingen uit. Een dag vóór de opname waren soms allerlei dingen nog niet geregeld, maar op de dag zelf werd dan het hele dorp gemobiliseerd en werd het tien keer beter dan we tevoren hadden bedacht.”

Aan die mentaliteit had Jonkman al voorzichtig kunnen wennen, tijdens haar eigen reis door Zuid-Amerika. “Toen ik het scenario van Daan Gielis voor het eerst las, was ik er nog nooit geweest. Maar al snel daarna maakte ik er een reis, alleen. Ik had nooit eerder serieus gehiket en vond het aanvankelijk doodeng. Maar het was heel goed om daar rond te reizen, een beetje zoals Maud. Om het landschap en de cultuur te leren kennen, maar ook om te weten wat het met je doet, om de bevrijdende werking te ervaren van het alleen reizen.”

Die ervaring gaf Jonkman ook het vertrouwen dat het goed zou komen met haar hoofdrolspeelster. “Rifka was vooraf best zenuwachtig over de reis en het lang weg zijn bij haar kinderen. Maar ik wist dat ze daarin zou groeien. Je ziet het in de film; het zit in het personage én in haarzelf: ze wordt langzaam steeds zachter, hoe noordelijker we komen. Het doet iets met je, de verandering in het landschap, de kleuren, het licht. Je kan in de woestijn eindeloos om je heen kijken zonder een ander mens te zien; dat geeft stilte in je hoofd en het helpt om oude concepten los te laten.”

Ik vind mezelf niet zo belangrijk, ik wil vooral dat iedereen de film ziet.” – Marleen Jonkman

Taboe
Belangrijker dan het idee van draaien in Chili – ‘ver buiten mijn comfortzone’ – was het diepe, complexe personage Maud, en het onderwerp waarmee zij mee worstelt: haar onvervulde kinderwens. “Daar ben ik al jaren mee bezig, maar er lijkt een taboe op te liggen. Ik vind het confronterend hoe dat onderwerp steeds prangender wordt naarmate je ouder wordt. Ergens is het oneerlijk dat je daar als vrouw mee wordt geconfronteerd, terwijl een man het kan uitstellen.”

Ook in La Holandesa (Messi and Maud)blijft het gesprek overigens uit: Maud en Frank lijken niet over hun gedeelde verdriet te kunnen praten. “Er was meer dialoog geschreven, meer ruzies en discussies”, vertelt Jonkman. “Maar wat op papier mooi is, wordt vaak lelijk en banaal als je het uitspreekt. Dus in de repetities, de opnames en de montage is er steeds meer geschrapt. Rifka was daar ook heel scherp op. Voor sommige kijkers is de film misschien moeilijk; als je er helemaal niets van jezelf op kunt projecteren, laat het je misschien koud. Maar ik hou van films waarin meer ruimte is voor reflectie, en waar je dus ook iets harder voor moet werken.”

Ook Jonkmans eigen kijk op het onderwerp is veranderd met het maken van de film. “Ik las laatst de regievisie terug die ik drie jaar geleden schreef. Daarin schreef ik: de film is geslaagd als het mensen die ermee bezig zijn een nieuw perspectief geeft. Maar nu weet ik: er blijft altijd verdriet. Het is al heel wat als de film wat troost kan bieden in het verwerkingsproces, en mensen het idee kan geven dat ze er niet alleen in staan. Aanvankelijk was het einde van de film ronder, optimistischer. Maar tijdens het maken zag ik in: met deze reis is het voor Maud nog niet klaar, het is pas een eerste stap in haar verwerking.”

Photo in header: Interview: Joost Broeren-Huitenga