Interviews

"Ik wil dat mensen de littekens zien."

Met een wereldpremière tijdens de opening van IFFR 2019 én een competitieplek op het legendarische Sundance-filmfestival heeft Sacha Polak met haar derde speelfilm een dubbele primeur te pakken. In Dirty God duikt Polak onder de huid van een jonge vrouw die na een zuuraanval bedekt is met littekens. Een pijnlijk actueel onderwerp. “Ik wil dat mensen de littekens zien en er echt iets bij voelen.”
Geschreven door Hugo Emmerzael

Met al die groeven, plooien en verkleuringen lijkt het lichaam van Jade haast een landschap. In de opening van Dirty God glijdt de camera in extreme close-ups langs haar huid – alsof je dronebeelden ziet van een andere planeet.

Deze buitenaardse beelden maken gauw genoeg plaats voor een werelds, intiem verhaal over een jonge vrouw die leert omgaan met haar nieuwe uiterlijk. Jade, weergaloos gespeeld door debutant Vicky Knight, is het slachtoffer van een zuuraanval. De brandwonden zijn genezen, maar de littekens – fysiek en psychologisch – zullen nog lang zichtbaar blijven.

Honderden zuuraanvallen per jaar

Na Hemel (IFFR 2012) en Zurich (IFFR 2015) duikt de Nederlandse filmmaker Sacha Polak opnieuw in de belevingswereld van een vrouw op weg naar zelfontdekking en acceptatie. In het café van KINO, twee weken voordat haar film IFFR opent, vertelt ze waarom. “Het uitgangspunt van deze film was iemand wier gezicht verbrand is. Ik denk dat een vrouw eerder op haar uiterlijk beoordeeld wordt dan een man. Voor mij was het dus een logische stap om een film te maken over een jonge vrouw die nog steeds mooi gevonden wil worden.”

Polak was eigenlijk voor een ander filmproject in Engeland, maar begon met dit idee in haar achterhoofd met Britse slachtoffers van zuuraanvallen te praten. “Het is vreemd genoeg een Brits probleem”, vertelt Polak, doelend op de honderden zuuraanvallen per jaar in het Verenigd Koninkrijk. “Veel van de slachtoffers zijn ook vrouw. Het heeft te maken met de mentaliteit van de mannelijke dader: als je voor mij niet mooi kan zijn, dan voor niemand niet, is hun gedachtegang.”

Voor de dader voelt zo’n zoutzuuraanval alsof hij een glaasje water in iemands gezicht gooit; voor het slachtoffer is het leven na een aanval nooit meer hetzelfde.

Op het lijf geschreven

In Dirty God krijgt de dader geen podium. Zijn gruwelijke daad wordt helemaal niet getoond. De film focust juist in tedere shots op Jade, en op het leven na de aanval. Jade komt tot leven dankzij het extreem kwetsbare, maar zelfverzekerde spel van Vicky Knight, een jonge Britse vrouw die haar eerste filmrol vertolkt. Knights leven staat dicht bij dat van Jade. Ook zij heeft littekens, opgelopen in een brand toen ze nog een kind was.

“Vicky is de perfecte persoon voor deze film”, vindt ook Polak. “Ze zorgt voor extra dimensies in kwetsbaarheid.” Al was het niet makkelijk om haar te overtuigen om een filmset op te stappen: “Zij is al eens eerder gefilmd voor een Brits televisieprogramma dat een sleazy datingshow bleek te zijn voor mensen met een beperking. Dat was regelrechte exploitatie.”

De uitdaging voor Polak was om de authenticiteit van Knight te benutten, zonder haar uiterlijk uit te buiten. “Ik heb een belofte aan mijzelf en aan haar gemaakt dat ik goed voor haar zou zorgen, ook na dit hele proces. Voor mij was het bovendien belangrijk dat ze zich goed zou voelen op de set. Zij heeft daarom de audities samen met andere acteurs gedaan. Vicky moest een klik hebben en zich op haar gemak kunnen voelen.”

  • Still uit Dirty God

  • Still uit Dirty God

  • Still uit Dirty God

Een beetje overdrijven

Dirty God is een oefening in inlevingsvermogen, ook voor het publiek. Toeschouwers moeten samen met Jade leren voorbij haar uiterlijk te kijken, om stil te kunnen staan bij de rest van haar leven: haar armoedige omgeving, haar voorzichtige pogingen tot romantiek en de complexe band met haar moeder, oma en eigen kind. Dat is soms lastig, want het beeld blijft vaak hangen op Jades littekens. Dat was belangrijk voor Polak: “Ik wil dat mensen dit zien en er echt iets bij voelen.”

Daarvoor moest de kersverse actrice, ondanks haar littekens, toch in de make-up. “Ze heeft het juiste uiterlijk”, legt Polak uit, “maar in film moet je een beetje overdrijven.” Op een eerdere editie van IFFR vond ze de geschikte grimeur, die aan het uiterlijk van Jade zou kunnen werken. “Ik zag de hazenlippen in de film Men & Chicken (IFFR 2016) van Anders Thomas Jensen en dacht: Morten Jacobsen, die gast moeten we hebben.”

Het opmaakproces was zwaar voor Knight. “We begonnen om zes uur in de ochtend met filmen, maar Vicky moest al twee uur eerder opgemaakt worden. Er werd ons gewaarschuwd: voor ervaren acteurs is dit al een crime. Er komt een moment dat ze het niet meer trekken. De huid begint het af te stoten. Daarnaast is het emotioneel ook zwaar, al die confronterende make-up.”

Nieuw leven, nieuw avontuur

Knight sloeg zich erdoorheen en klaagde niet. Integendeel. Juist omdat alles nieuw was voor haar, bracht de actrice nieuwe energie op de filmset, vertelt Polak. “Vicky genoot zo van het werk, dat mensen die het merendeel van hun leven dag in, dag uit op de set staan ook gelukkig werden van hoe bijzonder het eigenlijk is, samen zo’n film maken.”

Die aanstekelijke energie voel je in Dirty God. De film is niet alleen maar bittere ernst. Polak en Knight houden wel van een feestje, wat terug is te zien in een aantal geweldige scènes die zich afspelen in clubs in Londen en Marokko. Over de nadrukkelijke rol van de stampende, maar ook emotionele elektronische soundtrack zegt Polak: “De film is een romantische versie van de werkelijkheid, zo ook de muziek.”

Je kunt Jades leven na haar ongeluk zien als een romantisch avontuur, een nieuwe uitdaging voor een veerkrachtig mens om anders in het leven te staan. Dat wordt weerspiegeld in het echte leven van Knight, die voor deze film samen met Polak op wereldtournee gaat. Eerst naar Rotterdam, waar Dirty God de officiële openingsfilm is van de 48e editie van IFFR. En gelijk daarna naar Sundance, waar de film meedraait in de hoofdcompetitie van het legendarische Amerikaanse filmfestival. “Ik vind het zo tof om dit met Vicky te doen”, zegt Polak. De aftrap van IFFR betekent voor hen ook het begin van een lang festivalavontuur.

Photo in header: Filmmaker Sacha Polak