Interviews

Het circus van een creatieve duizendpoot

Madhuja Mukherjee wist als kind al dat ze kunstenaar wilde worden. Ze verdiepte zich in literatuur en kunst en studeerde filmgeschiedenis aan de universiteit. Daar doceert ze inmiddels als professor. Na de nodige wetenschappelijke publicaties en video- installaties presenteert de intellectueel-creatieve duizendpoot in Rotterdam haar speelfilmdebuut Carnival. Ook nam ze speciaal voor het IFFR haar installatie Crumbled Papers, Fragments ofCinema mee uit Calcutta.

In Carnival keert een jongen terug naar zijn ouderlijk huis. Zijn moeder is gestorven en met zijn vader heeft hij een complexe relatie. Hij arriveert tijdens het hindoe-herfstfestival Durga Puja. Het kleurrijke straatspektakel roept bij de protagonist veel jeugdherinneringen op. Madhuja Mukherjee gebruikte verschillende, opmerkelijke film- en montagetechnieken om het verhaal te vertellen: zonder dialoog, met gebruik van intertitels, still animatie en documentairetechnieken. “Ik wilde niet denken in beperkingen, maar in uitdagingen. Zonder dialogen vertel je een verhaal immers anders. Daarbij presenteert Carnival geen klassiek narratief verhaal, maar is de film open voor interpretatie.” Fragmenten van de gesprekken tussen vader en zoon worden gepresenteerd op ouderwetse tussentitels: het tijdperk van de zwijgende film boeit Mukherjee mateloos. “De cinema kende toen een enorme potentie. Sinds de talkies is cinema steeds commerciëler geworden. Narratiever ook. Terwijl juist de stilte je toestaat om visueel verder te associëren. Als kunstenaar is het mijn verantwoordelijkheid om de grenzen op te zoeken. Bovendien dwingen de tussentitels het publiek tot lezen en zo wordt het onderdeel van de film.”

De overstap van video-installaties naar speelfilm was groot. “Film ervaar ik als het meest ingewikkeld. Als ik schilder of bezig ben met een installatie, voel ik intuïtief aan of iets werkt. Maar ach, ik houd er kennelijk van om ingewikkelde zaken aan te pakken. Als kind gaf ik al antwoord op de moeilijkste vragen.” De grote gemene deler in al haar werk is het vormexperiment. “Als je schildert of een gedicht schrijft, wordt er ook van je verwacht dat je met vorm speelt, dingen uitprobeert. Je moet je eigen stijl vinden. In mainstreamfilms wordt je niet geacht te experimenteren, daar dient simpelweg een verhaal te worden verteld. Maar als ik dat zou willen, zou ik wel een boek schrijven. Natuurlijk ben ik ook dol op popcorncinema. Wie niet? Tegelijkertijd bezoek ik ook exposities, lees ik intellectueel uitdagende boeken. Waarom zou je geen uur kunnen spenderen aan een visueel en narratief uitdagende film? Iedere vorm heeft z’n bestaansrecht.”

Mukherjee presenteert op het festival ook haar video-installatie Crumbled Papers, Fragments of Cinema, opgenomen in het expositie-onderdeel van Signals: Regained. Ze bracht kleine glasplaten mee met daarop archiefmateriaal van nooit uitgebrachte Indiase films uit jaren dertig tot en met zestig. “De acteurs uit die films zijn in de vergetelheid geraakt. Ik probeer ze met dit video-essay terug te brengen in het publieke domein. Daar is in mijn ogen de installatievorm het meest geschikt voor. Door in een installatie te wandelen, ga je ergens onderdeel van uitmaken.” Op het moment van het interview was de Indiase nog volop bezig met de inrichting van Crumbled Papers. “De ruimte bepaalt altijd de uiteindelijke vorm van mijn video-essays. Iedere locatie heeft zijn eigen dimensie. Het object gaat daarmee een relatie aan.”

Carnival
wo 1 17:15 Cinerama 7, do 2 17:15 LantarenVenster 2

Crumbled Papers, Fragments of Cinema
do 25-1 t/m vr 27-1 en di 31-1 t/m vr 3-2, 11:00-18:00 uur, Nieuwe Oogst, Maashavenzuidzijde 20.

Door: Maricke Nieuwdorp