Interviews

Fellipe Barbosa over Gabriel and the Mountain

Voor zijn tweede speelfilm Gabriel e a Montanha trad de Braziliaanse regisseur Fellipe Gamarano Barbosa letterlijk in de voetsporen van zijn jeugdvriend  Gabriël, wiens rugzakwereldreis tot een dramatisch einde kwam tijdens een haastige beklimming in het Mulanje Massief, in Malawi. Fellipe nam zijn acteurs mee naar Afrika, maar castte ook de echte locals die destijds Gabriëls pad kruisten: zij spelen zichzelf.

In feite dook Gabriel and the Mountain (Gabriel e a Montanha) al drie jaar geleden op IFFR op - als geselecteerd project voor de coproductiemarkt CineMart. Hoe belangrijk was dat voor de film?

"Het was geweldig, voornamelijk omdat ik voor de eerste keer mijn film onder woorden moest brengen, uitleggen hoe wat ik in mijn hoofd had er als een film uit zou zien. Ik had destijds wel een scenario, maar nog geen flauw benul dat ik uiteindelijk de echte mensen die Gabriël hadden ontmoet zou gebruiken. Ik trof drie potentiële coproducenten in Rotterdam, maar uiteindelijk werd het toch iemand die ik al van vroeger kende. Dat gaat soms zo. Maar het was op CineMart, waar ik probeerde uit te leggen waar mijn film over zou gaan, dat ik me realiseerde dat ik nog veel werk te verzetten had. Het gevolg was dat ik weer terugkeerde naar Afrika om de personen op te zoeken, en dat ik het scenario compleet herschreef."

  • Stills uit Gabriel and the Mountain

  • Stills uit Gabriel and the Mountain

  • Stills uit Gabriel and the Mountain

  • Stills uit Gabriel and the Mountain

  • Stills uit Gabriel and the Mountain

  • Stills uit Gabriel and the Mountain

Ah, je keerde weer terug naar Afrika? Hoe veel reizen maakte je voor deze film?

"Drie keer na Gabriëls overlijden, en dat is inclusief de feitelijke draaiperiode. Maar ik bezocht Afrika ook al een keertje voordat hij stierf. Ik ging in 2007 naar Oeganda, waar hij in de film zijn eerste email naar zijn familie en vrienden stuurt. Toen ik die mail kreeg, was dat de eerste impuls. Het gaf me het gevoel: dit zou ik kunnen zijn. Ik ken die plek, ik ken dat gevoel van niet meer terug willen keren, maar altijd in Afrika willen blijven."

Waren jullie in die tijd nog steeds bevriend?

"Ik zat in de mailinglijst, maar we waren elkaar uit het oog verloren. Dat is een van de redenen waarom ik deze film maakte: om mijn weg naar hem terug te vinden. We waren vanaf ons zevende jeugdvrienden. We zaten samen op een rigide, katholieke school in de binnenstad van Rio, met dagen van 9 uur 's ochtends tot 5 in de middag. Het is dezelfde school als waar mijn debuutfilm, Casa grande, zich afspeelt. We bleven er tot ons zeventiende. Daarna gingen we samen economie studeren, maar toen kreeg ik een beurs voor een filmstudie in de VS. Toen ik in 2008 weer in Brazilië terugkeerde, was Gabriël net vertrokken voor zijn wereldreis. Ik voelde me schuldig dat we elkaar uit het oog waren verloren, dat ik er zo weinig geweest was voor hem. Mijn sterkste jeugdherinnering aan Gabriël is dat hij zo intens naar me kon kijken. Hij was een echte observeerder, erg introvert. Een heel andere Gabriël dan later, zoals je hem in de film ziet. Gabriël kon me aankijken alsof hij wist dat we in de toekomst een band zouden hebben. Die blik werkt bijna als een soort spiegel. De film vereeuwigt dat gevoel door hem bekeken te worden. Alsof hij me nog steeds aankijkt."

Het gezegde luidt dat de eerste film makkelijk is, maar de tweede zwaar. Misschien dat daaraan toegevoegd moet worden: helemaal als je besluit het in Afrika te draaien?

(Lacht) “En daar komt nog eens bovenop dat we de Kilimanjaro op moesten, met een crew van totale non-klimmers. Mijn cameraman was buiten zinnen en we hadden een ploeg die er allesbehalve klaar voor was. Maar aan de andere kant hadden ze zo'n rotsvast geloof in dit project, dat we dezelfde locaties moesten hebben waar Gabriël was geweest. Dezelfde hotelkamers. Dezelfde bergpieken. Alles hetzelfde. De acteur droeg zelfs zijn echte kleren, die Gabriëls moeder al die tijd had bewaard."

Bij een project als dit ligt doden- of heldenverheerlijking op de loer.

"Als je goed naar de beelden kijkt, zal je opvallen dat ik het verhaal vertel aan de hand van de mensen die Gabriël ontmoette. Zij krijgen de close ups, niet de acteur die Gabriël speelt. Als kijker blijf je altijd wat afstand tot hem voelen. Tijdens de montagefase kwam de twijfel boven: wat zouden Gabriëls familie en vrienden van dit beeld van hem vinden? Eigenlijk is de familie nog het gemakkelijkst: die houden onvoorwaardelijk van hem. Maar de beste vrienden, dat is gevaarlijker, want die vonden misschien dat ik een oneerlijk beeld schetste, dat ik misschien té eerlijk was, of dat het niet de Gabriël was die zij kenden. Op de première in Rio hebben er heel wat mensen op mijn schouder gejankt. Ze waren aangedaan door de film, bedankten me en zeiden: maak je geen zorgen, in het echt kon hij nog veel irritanter zijn. Dat is echte liefde: dat we nog steeds van iemand kunnen houden ondanks zijn of haar fouten. Dus nee, ik wilde niet de illusie scheppen dat Gabriël een heilige was. Als de film een positieve lofzang was geweest, was hij dodelijk saai geweest."

En wat was de reactie van Gabriëls naaste familie?

"Zijn moeder en zijn zusje waren bij de première aanwezig. Ze waren emotioneel. Net als Lenny de Masai. Voor hem was het zijn eerste vliegreis, de eerste keer dat hij de zee zag, de eerste keer dat hij in een bioscoop was. Op het eind verborg hij zijn tranen, want een Masai huilt niet, snap je?"

Photo in header: Interview: Anton Damen