Nieuws

Countdown IFFR XL (2011) 2: Edward Luyken

Heeft u weleens van Edward Luyken gehoord? Het is geen Grote Naam, zoals Takeshi Kitano of Wim Wenders. Toch worden zijn experimentele korte films al vanaf 1978 in Rotterdam op het filmfestival vertoond.

Ten Past Six
Still uit Ten Past Six, 1979

Met uitzondering van enkele edities in de jaren tachtig, vertoonde het filmfestival vanaf Luykens festivaldebuut elk jaar minstens een film uit zijn oeuvre. Vaak van een live soundtrack voorzien door Luyken zelf, op de trombone of de percussie, in een nauwelijks gevuld zaaltje in het oude LantarenVenster.

In 1977 ontmoetten Edward Luyken en Huub Bals elkaar in Berlijn. Na het zien van Luykens eerste film Zero One, een stop motion-animatie opgebouwd uit losse filmkaartjes van de Parijse Cinemathèque, raakte Bals geïnteresseerd en na nog een sessie in Parijs werd Luyken uitgenodigd om met zijn films naar Rotterdam te komen. In 1978 vertoonde het festival Zero One, en nog een tiental Super8-films op 3 projectoren tegelijk, ‘projectjes’, in Luykens eigen woorden. Het was het begin van een zich jarenlang herhalend ritueel. Luyken gebruikt 16mm-film en Super8, met uiteenlopende technieken als double exposure, frame-by-frame, stop motion, meerdere projectoren en live geluid bij de screenings. Met dat laatste zal hij ook dit festival weer te zien en te horen zijn bij de vertoning van zijn film Traject.

Edward Luykens films, en ook de rest van zijn werk, zijn nauw verweven met zijn dagelijks leven. Zo schrijft hij al vele, vele jaren zogenaamde 'Aanzetten': dagboekachtige notities die als associatieve woordenstromen verslag doen van Luykens leven. Ook zijn films zijn diaristische documentaties over zijn woonomgevingen, reizen, ontmoetingen, ateliers.

De samenhang tussen de uiteenlopende kunstdisciplines die Luyken beoefend wordt geïllustreerd door zijn film Ten Past Six uit 1979, waarin hij voor de camera een lege wand gebruikt als basis voor een reeks van kunstwerken, van tekeningen tot sculpturen van draden, en alles ertussenin. De kunstwerken worden opgebouwd en weer afgebroken. Het filmen wordt deel van het kunstwerk op de wand, en de wand wordt deel van de film. Ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en smelten in elkaar over.

In deze aflevering vier films van Edward Luyken die ooit op het filmfestival vertoond zijn: Zero One, Ten Past Six, de Macht der Twee en Armature. De films zijn ter beschikking gesteld door Eye Film Institute. Luykens films maakt deel uit van Eye's collectie Nederlandse film, waartoe ook werk van onder andere Willem Bon, Bart Vegter en Frans Zwartjes behoort.

Edward Luyken
Edward Luyken in 1992

Zero One (Edward Luyken, 1978, 5 minuten) Zero One is een figuratieve animatiefilm die bestaat uit dertig korte animaties. Luyken gaat steeds uit van een driehoek. Vanuit deze driehoek ontstaan nieuwe vormen die uiteindelijk weer overgaan in een driehoek. Het is een primitieve variant op morphing. Morphing is een uit de computerwereld afkomstige techniek: het is het geleidelijk overvloeien van de ene afbeelding in een andere afbeelding.

De tekeningen zijn gemaakt op een rol genummerde toegangskaartjes, zoals deze bij de die bij de Cinemathèque in Parijs gebruikt werden. De nummers lopen van 99 tot 0; maar niet alle nummers worden per animatie gebruikt.

Ten Past Six (Edward Luyken, 1979, 12 minuten) Luyken in zijn atelier (in New York) in een stop-motion-film waarin hij op een witte muur vergankelijke kunstwerken creëert met behulp van verf, hout, touwtjes en dergelijke. Het beeld heeft steeds hetzelfde kader en het geluid loopt in een loop

De Macht Der Twee (Edward Luyken, 1987, 10 minuten) Dualiteit als uitgangspunt voor een Luykiaanse verzameling associaties. Zijn twee zoons voeren op verschillende locaties kleine acties uit. Een getekend kruis keert terug als driedimensionale vorm, binnen- en buitenruimtes, op de geluidsband geroffel op metaal.

Armature (Edward Luyken, 1996, 7 minuten) Luyken leest autobiografische teksten voor terwijl we beelden zien van een performance van Eva van Heyningen als Ophelia. Rond de vijver liggen zestien stenen die even zoveel personen representeren. Ook zien we de zonen van Luyken bij het kanovaren en het skiën. De zwart-witbeelden zijn met de hand ingekleurd. Stenen en de kano zijn terugkerende elementen in het leven en de films van Luyken.

Met dank aan Edward Luyken en Eye Film Instituut voor het verschaffen van beeld en beschrijvingen. Met speciale dank aan Simona Monizza, Specialist Experimentele Film.

Lees meer

Bekijk alle Countdown IFFR XL 2011