Interviews

Bolsonaro ziet hokjes, wij tonen de tussenvormen

De Braziliaanse Gabriel en Maurílio Martins schoten twee korte films in hun eigen buurt, met de buren als acteurs en de lokale winkel als decor. Nu komen ze met hun eerste lange speelfilm, gemaakt volgens hetzelfde recept: No coraçao do mundo. “Wij laten zien dat hier niet alleen maar criminelen wonen.”

Ze hebben dezelfde achternaam en komen uit dezelfde wijk in de Braziliaanse stad Contagem. Toch zijn Gabriel Martins en Maurílio Martins geen familie en leerden ze elkaar pas in de collegebanken van de universiteit kennen. “Puur toeval”, lacht Gabriel. “Toeval dat we elkaar daarvoor níet kenden.”

Het tweetal is lyrisch over hun buurt in Contagem, ook al was er vroeger weinig te doen. “Er was helemaal niks, de wegen waren zelfs nog van zand.” Een vertoning van Robocop (1987) op groot scherm in het voetbalstadion was een van de meest zinderende gebeurtenissen uit Maurílio Martins' jeugd. De buurt had geen videotheek, dus waren ze voor overige films op de televisie aangewezen. Amerikaanse kaskrakers als Stand By Me (1986) en Home Alone (1990), daar hield het wel op.

Scenario’s bedenken in de bus

Toch werden Gabriel en Maurílio, los van elkaar, gegrepen door het filmmedium. Ze gingen in de stad Belo Horizonte, de grote stad even verderop, studeren. Daar sloeg de vonk over. Elke dag reden ze samen met de bus naar de universiteit, een uur heen en een uur terug. Genoeg tijd om scenario's te bedenken. Vanuit hun ‘buskantoor’ ontwikkelden ze twee korte films die zich afspelen in hun wijk in Contagem.

Bij het maken van die films wandelden Gabriel en Maurílio nog redelijk onopvallend met een enkele camera door de buurt. Er werd sympathiek op gereageerd – maar toen ze voor No coraçao do mundo met een hele crew verschenen, werden de wijkbewoners pas echt enthousiast. “Aan alle kanten boden mensen ons hulp aan en er werd zelfs speciaal een bar geopend zodat wij ’s avonds ontspannen een biertje konden drinken.”

“Voordat we begonnen met opnames werd de wijk alleen maar gefilmd door nieuwszenders. De onderwerpen waren steeds hetzelfde: armoede, criminaliteit en zandweggetjes”, vertelt Gabriel. “Nu veranderde het een maand lang in ware filmset. De inwoners zagen dat niet alle verfilmbare verhalen Amerikaans hoeven te zijn. Nee, ze kunnen zich ook om de hoek afspelen, met je eigen straat en bus als decor.”

Hoe Contagem door de jaren heen veranderde

Hun buurt was al hecht, door de film is dat alleen maar meer geworden. Gabriel en Maurílio Martins kunnen zich er bijna niet meer vertonen of er wordt naar de film gevraagd. De opnames hebben de bewoners meer zelfvertrouwen gegeven. “Wij laten zien dat er in de wijk mensen wonen met mooie, diepgaande karakters en niet alleen maar criminelen.”

Tussen crimineel en niet-crimineel zitten veel tussenvormen.” – Gabriel Martins

Criminaliteit speelt in de film wel een grote rol, net als in wijk zelf. De filmmakers ontkennen niet dat die criminaliteit een wezenlijk onderdeel is van de overlevingsstrategie van veel bewoners. “Maar we laten zien dat het niet zo zwart-wit is als de nieuwe president Jair Bolsonaro het wil doen lijken”, legt Gabriel uit. “Bolsonaro duwt mensen voortdurend in hokjes. Een crimineel is een crimineel en die moet je elimineren. Terwijl veel mensen in onze omgeving hun karige officiële inkomen aanvullen met inkomsten uit grijze activiteiten. Er zijn veel tussenvormen; wij vinden het belangrijk om die te laten zien.”

Waardoor het komt weet het duo niet, maar de stad Contagem lijkt iets filmgenieks te hebben. Ook Arábia van Affonso Uchoa en João Dumans, die in 2017 meedong naar een Tiger Award, werd een paar kilometer verderop gedraaid.

Gabriel en Maurílio zagen hun stad de afgelopen jaren veranderen. De grote boze buitenwereld drong langzaam maar zeker Contagem binnen. Er kwamen meer mensen wonen, zandwegen werden bestraat, opeens was er genoeg werk te vinden. De slaapstad is ontwaakt. Als kers op de taart kwam er een winkelcentrum waar zich inmiddels een groot deel van het openbare leven afspeelt.

Terug naar de pleinbios

De huidige bevolking van Contagem heeft meer plekken om films te zien dan Gabriel en Maurílio Martins vroeger. Het duo wil hun film ook weer terug naar de buurt te brengen. Maurílio hield al eerder een paar vertoningen van de korte films in zijn garage. No coraçao do mundo hopen de twee buiten op het centrale plein te laten zien. Toch een beetje zoals vroeger, toen Maurílio Robocop zag.

Eerst wacht de filmvertoning op een groot doek op IFFR. De twee Brazilianen bezoeken het festival voor het eerst én nemen een deel van de lokale crew mee. Op de vraag wat ze met de Tiger Award gaan doen als ze hem winnen is het even stil: “Om eerlijk te zijn… dat geld hebben we nog nodig voor deze film. We hebben namelijk nog niet alle rekeningen betaald, haha!”

Photo in header: Gabriel Martins (L) & Maurílio Martins (R) © Joke Schut