Interviews

Andrés Duque over Oleg y las raras artes: "Chromatisch toeval bestaat niet"

De 89-jarige Oleg Nikolaevitsj Karavaitjoek is een muzikaal genie, maar helaas in het Westen nagenoeg onbekend. De Venezolaanse filmmaker Andrés Duque (43) brengt een liefdevolle ode aan de meester met het fascinerende portret Oleg y las raras artes.

Door Anton Damen

Ben ik een heel grote cultuurbarbaar als ik beken dat ik nog nooit had gehoord van Oleg Nikolaevitsj Karavaitjoek?

"Buiten Rusland is hij nauwelijks bekend. En daar ook alleen in bepaalde kringen. Hij heeft het etiket een rare snuiter te zijn. Veel mensen haten hem, omdat hij een totale non-conformist is die weigert deel uit te maken van welke muzikale scene dan ook. Het feit dat hij niet wereldberoemd is, komt natuurlijk ook door het feit dat hij jarenlang te maken had met censuur, geen platen maakte en niet optrad. Maar Oleg is Oleg, hij heeft in het Westen geen evenknie. Je kunt hem op geen enkele manier met iemand anders vergelijken. Sommige mensen vinden hem een genie, anderen een clown. Juist dát maakt hem in mijn ogen een ware kunstenaar (lacht)."

Hoe komt een Venezolaan die in Spanje woont en werkt, op het spoor van deze mad man?

"Op YouTube staat een video van Oleg waarin hij piano speelt met een papieren zak over zijn hoofd. Dat vond ik op zijn zachtst gezegd intrigerend. Ik ontdekte dat Oleg de componist was van twee films van Kira Moeratova. Dat is in mijn ogen een van de belangrijkste filmmakers ooit – respect dus voor IFFR dat ze haar een paar jaar geleden eerden met een retrospectief. Een van de soundtracks die hij in de jaren 70 voor haar maakte ligt me na aan het hart. Op iTunes kun je volgens mij twee platen van Oleg vinden. Ter kennismaking adviseer ik Waltzes & Interludes."

Oleg bood aan om de soundtrack van mijn volgende film te verzorgen

Oleg komt over als extravagant en teruggetrokken tegelijkertijd. Voor het onderwerp van een film geen makkelijke combinatie.

"Toen ik met mijn research begon en naar Rusland afreisde, kreeg ik van alle kanten te horen dat ik mesjokke was. Dat Oleg mij nooit, nooit zou accepteren, en al helemaal niet dat er film over hem werd gemaakt. Ik kwam voor een hoop dichte deuren te staan. Maar ik ben erg geduldig. Toen kwam ik in contact met zijn manager. Die zei: Nee, dat gaat Oleg niet doen. Maar een week later belde hij me op: Andrés, ben je nog steeds in Moskou? Hij suggereerde dat ik op een bepaald moment op een bankje in het park zou zitten, en dat hij dan ‘toevallig’ met Oleg langs zou lopen en ons zou introduceren. Het toeval wil dat zowel ik als mijn assistent Karina Karaeva die dag iets blauws droegen. Als je de film hebt gezien, dan weet je dat Oleg heel gevoelig is voor kleding en materiaal. Het viel hem onmiddellijk op. 'O wat een chromatisch toeval dat we allemaal blauw dragen', zei hij. 'Laten we praten!' Je kunt dus stellen dat de film er is gekomen omdat ik de mazzel had om die ochtend het juiste kledingstuk uit de kast te plukken."

Oleg y las raras artes is uw derde film die op IFFR zijn wereldpremière beleeft. Hoe belangrijk is het festival voor u?

"Ik heb alles te danken aan Rotterdam. Het festival selecteerde mijn debuutfilm, die je niet echt een conventionele film kunt noemen, en mijn tweede. IFFR is een belangrijk platform en ik ben ervan overtuigd dat het helpt om mijn films een langer leven te geven. Oleg y las raras artes is nu al geboekt door een aantal andere festivals. Wat ditmaal anders was aan de IFFR-ervaring was dat de film een gevoelige snaar raakt bij het publiek. De meest bijzondere vragen die ik bij de Q&A's uit de zaal kreeg? Nou, iemand vroeg over 'zij' en 'haar', en schaamde zich toen ik hem moest corrigeren dat Oleg een man was. Daar hoef je je helemaal niet voor te schamen, want Oleg viert zijn androgyne karakter en zijn vrouwelijkheid. Iemand anders in de zaal zei dat Oleg hem aan Jimi Hendrix deed denken. Dat vond ik… apart. Maar met alle respect voor Jimi, het zou natuurlijk omgekeerd moeten zijn: dat Hendrix je doet denken aan Oleg!"

Is Oleg zelf blij met het resultaat?

"De film is een portret maar functioneert tegelijkertijd als een soort masterclass. Oleg is blij dat hij in de film alle tijd krijgt – volgens mij denkt hij nog steeds dat ik voor tv werk (lacht). Hij bood aan om de soundtrack van mijn volgende film te verzorgen. Of ik hem daaraan ga houden? Natuurlijk!"