ALL-OUT-AND-FULL-BLOWN BIGGER BOLDER FASTER LOUDER

#filmsmuziekSTARgamesearlyinternetcoolLOL!!!!lowtechpeaceliefdansdansdansrainbowOMG!
WOW!karaokehighvoltageUSAperformanceartbuyaticketfireworksoldschoolvisualsjare
negentigcommunicatieMTVoverloadoverweldigendconfettiLOVELOVELOVE
MAXIMUMUMOVERDRIVEluiderliefdeCOMINGSOOOOON

Digitaal, in caps, zonder leestekens, uitgedrukt in emojis; hoe bigger en bolder hoe beter. En niet alleen onze communicatie, alles om ons heen wordt al even hyperbolisch. Het is duidelijk: maximalisme is terug en wordt overal gevierd, op straat, online en in modebladen, in de hedendaagse kunst en in design, en natuurlijk in film en gerelateerde media. Onze hedendaagse popcultuur is eclectischer en luider dan ooit tevoren.

DE ROOTS VAN HET HEDEN

De emoji is een Japanse uitvinding uit de late jaren negentig en is uitgegroeid tot de meest typerende moderne taal: globaal, visueel, digitaal, kleurrijk en speels. Dit was ook de mening van het Museum of Modern Art in New York, dat in 2016 de set emoji opnam in zijn permanente collectie.

Veel van onze hedendaagse popcultuur is geworteld in de jaren negentig en het is niet toevallig dat deze juist toen tot bloei kwam. Het was, vooral in het Westen, een decennium van vooruitgang en economische groei. De opkomst van internet als massamedium en de invloed van commerciële televisie veroorzaakten een ware revolutie in de populaire cultuur en de manier waarop we deze beleefden. In Maximum Overdrive is dit duidelijk terug te zien in het werk van de kunstenaars die in de jaren negentig opgroeiden. De periode fungeert vaak als concept, referentie of vertrekpunt in hun werk, terwijl de stijl en het tempo volledig passen in ons huidige digitale tijdperk. Het resultaat? Een hedendaagse maximalistische mash-up.

TWENTYFOUR/SEVEN

Neem The Eyeslicer, een referentie of zelfs hommage aanLiquid Television, een jaren negentig MTV-show. Begin jaren negentig startte MTV met het produceren van niet- muzikale programmering en reality series, nu een belangrijk onderdeel van onze popcultuur. In deze periode ging MTV global, met MTV Japan in 1992 en MTV Asia in 1999, en zo groeide een hele nieuwe generatie op met een 24-uurs muziekkanaal: constante beeldenstromen afgewisseld met ontelbare reclameblokken. De muziekvideo’s zelf werden spraakmakender en cinematografischer, en lanceerden de carrières van nu gevierde filmmakers als Spike Jonze en Michel Gondry. Toen werd dit nog gezien als geslaagde cross-over, nu is de muziekvideo volwaardig onderdeel van onze beeldtaal. MTV heeft onmiskenbaar een stempel gedrukt op de manier waarop wij beeld bekijken en beoordelen, en The Eyeslicer viert de overload met een 535 minuten durend bombardement aan beelden. Het is echter het tegenovergestelde van randomness: de beelden zijn uiterst nauwkeurig en streng geselecteerd  om een nieuwe context te scheppen voor het geheel. Niet alleen MTV, maar televisie in het algemeen blijkt een vormende factor te zijn in het vocabulaire van de beeldmakers in Maximum Overdrive. De invloed van reclames op ons kijkgedrag wordt niet alleen in The Eyeslicer, maar ook in films als Great Choiceaangekaart.

GLOBALE INTERDISCIPLINAIRE OVERLOAD

De thema’s die in de jaren negentig op de agenda kwamen, zoals identiteit, diversiteit en globalisering, zijn vandaag de dag nog altijd actueel. Deze onderwerpen komen dan ook veelvuldig terug in het programma, maar de manier waarop deze behandeld worden, is subtieler dan in de jaren negentig. In de films Swedish Candy, Some Violence and a Bit of Cat en Team Hurricane zijn het zelfs geen onderwerpen van discussie meer, maar aanwezige constanten. Niets is hier statisch en alles is fluid. Dit is ook van toepassing op de stijl van de films: performance art, videokunst en reclame zijn allemaal even belangrijk, zonder enig waardeoordeel.

Deze interdisciplinaire benadering en daarmee samenhangende interactiviteit werden steeds belangrijker in de jaren negentig: de grenzen tussen hoge en lage cultuur vervaagden, en technologie werd steeds meer onderdeel van allerlei disciplines. Internetkunst en net.art werden geïntroduceerd, de game generatie was een feit, en kunstenaars creëerden evenementen en interactieve ervaringen in plaats van statische werken. In de performance Totes Adorbs Hurricanevan Miss Revolutionary Idol Berserker is interactiviteit het belangrijkste element. In een explosie van popcultuur maakt het publiek actief deel uit van de set, die verder bestaat uit twintig performers omringd door videoprojecties. Deze speelse benadering van cultuur wordt letterlijker benadrukt in films als The Goose of in de installatie van The Eyeslicer 90s Hangout, waar de spelelementen ook een vleugje nostalgie bevatten. De geliefde arcadehallen hadden hun laatste gloriedagen in de jaren negentig vanwege de steeds goedkoper wordende spelcomputers. The Goose, waarin gereisd wordt via een faxmachine, is daarom een ode aan de arcade (en neon), terwijl The Eyeslicer 90s Hangout helemaal old skool gaat, met vintage flipperkasten en nineties bordspellen.

GECONTROLEERDE RANDOMNESS

Maar gaat het alleen om vorm? De communicatie is bolder, de visuele stijl is overdonderend, maar hoe bepalen we betekenis in deze overload aan beelden en stijlen? Het kan overkomen als willekeur, de hallucinerende en vele animatiestijlen in Night Is Short, Walk On Girl, maar de film heeft wel degelijk een duidelijke filosofische boodschap. Ook de film Snowy Bing Bongs Across the North Star Combat Zone lijkt op het eerste gezicht een opeenvolging van sketches in een over the top mix van televisie, film en performance formats. Juist door deze vorm kan kritiek gegeven worden op de heersende moraal. Door issues buiten de context te plaatsen met een groot gevoel voor zelfspot (bijvoorbeeld de girl band routine) krijgt het werk een nieuwe lading en betekenis.

EINDE VAN DE DISCIPLINES

Al deze verschillende factoren hebben de huidige popcultuur gemaakt tot een eclectisch geheel waarin onze nieuwe manieren van communiceren, de overload aan beelden en reclameblokken, en ver uiteenlopende disciplines, allemaal een even belangrijke plaats innemen. Naast eclectisch is het geheel kleurrijk, overweldigend, snel en vooral heel maximaal. Het staat in schril contrast met de minimalistische trend die de noughties domineerde. De laatste maximalistische cyclus, tijdens de jaren negentig en begin 2000, was visueel overdreven en extreem luid. Is het toeval dat we nu weer een heropleving van juist dit maximalisme zien in veel aspecten van de populaire cultuur? Misschien niet, want het heden begon in de jaren negentig.

Tekst: Inge de Leeuw